تامین سرمایه لازم جهت انجام پروژه ها، ارائه خدمات عمومی و تامین هزینه فعالیت های دولت، هدف‌های اصلی وضع مالیات است که دولت‌ها با گرفتن مالیات از شهروندان آنها را انجام می‌دهند.

چالشی به نام نقش اندک مالیات در بودجه

به گزارش کارآفرین نیوز؛ مالیات را نوعی هزینه مالی اجباری می‌دانند که توسط دولت‌ها به مالیات‌دهنده‌ها تحمیل می‌شود تا افزایش درآمد دولت برای تامین بودجه صورت بگیرد که اگر مخارج دولت بیش از مالیات باشد دولت با کسری بودجه مواجه خواهد شد اما از آنجا که دولت‌های ما در مقاطع مختلف، درآمدهای دیگری نیز مانند فروش نفت داشته‌اند توانسته‌اند با تزریق این درآمدها به بودجه، جای خالی مالیات را پر کنند.

درآمدهای دولت دو دسته کلی دارد: مالیات‌ها و غیرمالیات‌ها. مالیات که مفهوم مشخصی دارد، اما غیرمالیات شامل درآمدهای حاصل از مالکیت دولت، درآمدهای حاصل از فروش خدمات و کالاهای دولتی و درآمدهای حاصل از جرائم و خسارات (جرایم رانندگی، جریمه غایبان خدمت سربازی، جرائم و خسارات محیط زیستی و...) و… می‌شوند.

مالیات‌ها از ابزارهای سیاست‌های مالی و از مهمترین ارکان هر دولتی تلقی شده و اصلی ترین منبع درآمد آنها محسوب می شود. از طرفی تخصیص و توزیع منابع و ثروت در جامعه و ثبات و رشد اقتصادی از وظایف مهم دولت ها به شمار می روند که درآمدهای مالیاتی در این حوزه‌ها و بویژه در توزیع منابع و ثروت در جامعه، نقش اساسی را ایفا می کنند.

در کشورهای توسعه یافته مالیات نقش اصلی را در تأمین بودجه دولت ایفا می نماید و به موازات توسعه یافتگی این کشورها، تکیه آنها بر اخذ مالیات های گوناگون افزایش پیدا کرده و بدین شکل شهروندان این جوامع، پرداخت مالیات را وظیفه خویش برای پیشبرد امور کشور می دانند.

نفت و مالیات

در کشور ما، دو منبع نفت و مالیات از مهمترین منابع درآمدی دولت‌هاست اما از آنجا که نفت، پایان ناپذیر نیست و در مقاطعی مانند تشدید تحریم‌ها، اثرگذاری و درآمدزایی خود را در بودجه از دست می دهد لازم است نقش مالیات در بودجه افزایش یابد بطوریکه رفته رفته، اتکای درآمدهای دولت در بودجه، به مالیات بیشتر و به فروش نفت، کمتر شود.

در گذشته منبع اصلی درآمدی بودجه در نظام مالی کشور متکی بر نفت بود اتکا به درآمدهای نفتی در بودجه و تداوم این رویکرد سبب ناپایداری در بهبود شاخص‌ها و نوسان در رشد اقتصادی بود به‌نحوی‌که کاهش قیمت نفت به‌عنوان اصلی‌ترین منبع درآمد دولت، بسیاری از سیاست‌ها و برنامه‌ها را با تعویق همراه می‌کرد لذا توجه به منابع درآمدی دیگر باید موردتوجه قرار می‌گرفت و مهمترین منبع درآمدی به غیر از نفت، مالیات است.

البته نگاه دیگری نیز وجود دارد که معتقد است درآمدهای حاصل از فروش نفت باید صرف زیرساخت های کشور شود و هزینه های جاری کشور از منبع درآمدی مالیات تامین شود.

فرار مالیاتی

اما در عین حال نظام مالیاتی کشور با مشکلی به نام فرار مالیاتی روبروست بطوریکه برآوردها حاکی از آن است رقم فرار مالیاتی بین ۴۰ تا ۵۰ هزار میلیارد تومان است. اما برخی منابع رقم فرار مالیاتی در ایران را تا ۱۰۰ هزار میلیارد تومان هم برآورد کرده‌اند.

فرار مالیاتی به معنای آن است که عده ای در کشور، درآمدهای هنگفت دارند اما هزینه های خود را بر دیگر مردم بار می کنند و مشارکتی در هزینه ها ندارند تا جایی که با افزایش سالیانه مالیات ها، فقط قشر مشخصی از مردم هستند که مالیات می دهند و آنها که فرار مالیاتی دارند با درآمدهای کلان، نقش سر بار را برای مالیات دهندگان بازی می کنند.

گزارش‌ها نشان می‌دهد فرار مالیاتی عموماً از طریق استفاده از کارت‌های بازرگانی اجاره‌ای، ‌صدور فاکتورهای صوری، دو دفتره بودن شرکت‌ها، حساب‌های اجاره‌ای، ‌قاچاق کالا، عدم اعلام سود واقعی، ‌فعالیت‌های پنهان اقتصادی و عدم ارائه اطلاعات شغلی رخ می‌دهد.

این در حالی است که عدالت در مالیات ستانی نه تنها باعث افزایش درآمد دولت از مسیر مالیاتی می شود بلکه موجب عدالت اجتماعی شده و مردم را به دادن مالیات راغب می کند.

مالیات در ۵ سال بودجه بندی

بررسی لایحه بودجه سال ۱۴۰۰ بیانگر این است که مجموع درآمدهای مالیاتی کل کشور در بودجه ۱۴۰۰ مبلغ ۲۵۱ هزار میلیارد تومان درنظر گرفته شده است.

همچنین اگرچه وزیر اقتصاد از پیش بینی درآمد ۱۶۰ هزار میلیارد تومانی مالیات در سال ۹۹ خبر داده بود، جزییات اولیه نشان می‌دهد در  لایحه بودجه ۱۷۵ هزار میلیارد تومان درآمد مالیاتی لحاظ شده که نسبت به سال ۹۸ با رقم ۱۴۲ هزار میلیارد تومان، ۲۳ درصد رشد داشته است.

دولت در لایحه بودجه سال ۹۸ معادل ۱۵۳ هزار میلیارد تومان به عنوان درآمدهای مالیاتی پیش‌بینی کرده بود. این رقم نسبت درآمدهای مالیاتی به رقم درآمدهای مالیاتی مصوب در قانون بودجه سال ۹۷ معادل ۱۴۲ هزار میلیارد تومان، از رشدی معادل ۸ درصد برخوردار بود.

اما لایحه بودجه در سال ۹۶ به گونه ای بسته شد که ۷۱ درصد درآمدها مربوط به درآمدهای مالیاتی بود بطوریکه در این لایحه، درآمدهای دولت به میزان ۱۵۹ هزار میلیارد تومان بود که از این میزان، ۱۱۳ هزار میلیارد تومان، مالیات و ۴۶ هزار میلیارد تومان مربوط به سایر درآمدها بود.

بررسی مالیات در بودجه کشور طی ۵ سال اخیر نشان می دهد که درآمدهای مالیاتی حدود ۱۳۸ هزار میلیارد تومان افزایش داشته است در حالی که چالش اصلی بودجه کشور، بر سر همین مساله درآمدزایی از طریق مالیات و کاهش اتکا به نفت است، از سویی عامل اصلی افزایش درآمد از طریق مالیات، به رشد اقتصادی وابسته است زیرا رشد اقتصادی که بستر اصلی افزایش درآمدهای مالیاتی است، یعنی تولید بیشتر کالا و خدمات و در نتیجه افزایش درآمدهای مالیاتی. اما مشکل آنجاست که دو عامل تحریم و کرونا به عنوان عوامل کاهش رشد اقتصادی از یکسو و ساختارهای مالیات ستانی از سوی دیگر، باعث شده اند تا زمینه افزایش درآمدهای مالیاتی نیز کمرنگ شود. با این اوصاف این پرسش کماکان وجود دارد که در چه سالی، منبع اصلی بودجه کشور، مالیات خواهد بود؟

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
2 + 2 =