اگرچه تورم واقعی را افزایش سطح عمومی قیمت‌ها در یک بازه زمانی مشخص می دانند اما در جامعه ای که مردم تصور می کنند در آینده سطح عمومی قیمت ها افزایش پیدا خواهد کرد، تورم انتظاری رخ می دهد که عامل اصلی تورم نیست بلکه باعث تشدید آن است.

تورم انتظاری و عوامل موثر بر تشدید آن

به گزارش کارآفرین نیوز؛ تورم انتظاری در واقع حاصل واکنش جامعه به حرف ها و عمل ها است و از دغدغه و نگرانی آنها ناشی می شود بطوریکه اگر تصور عمومی بر کاهش قیمت ها باشد خودبخود خریدها به تعویق می افتد یا منتفی می شود و اثر تعدیل کننده بر قیمت ها می گذارد تا به عنوان عامل مهمی در تورم واقعی خودنمایی کند اما اگر تصور مردم بر افزایش قیمت ها در آینده قرار بگیرد با ایجاد میل عمومی به خرید، سمت تقاضا افزایش یافته و همین عامل باعث افزایش تورم واقعی می گردد.

در واقع بخش عمده ای از ذهنیت های عمومی مبنی بر افزایش یا کاهش قیمت ها در آینده، به تجربیات گذشته و مشاهدات آنها از شرایط موجود برمی گردد یعنی تورم واقعی موجود و تورم واقعی سالیان اخیر بر تورم انتظاری تاثیر می گذارد و ایجاد تورم انتظاری نیز بر تورم واقعی تاثیرگذار می شود.

پیش بینی از آینده

اگر چه تورم واقعی موجود بر تصور مردم از تورم انتظاری تاثیر می گذارد اما پیش بینی تحولات اقتصادی آتی در تورم انتظاری سهم بیشتری دارد، چه درست چه نادرست، اگر تصور عمومی بر افزایش نرخ رشد قیمت ها مثلا ناشی از نرخ رشد ارز باشد تورم انتظاری افزایش خواهد یافت که در عمل نیز مشاهده شده است و این باورها، چه درست باشد و چه نادرست، بر انتظارات قیمتی اثر می گذارد.

نقش مقامات پولی در ایجاد تورم انتظاری فراوان است یعنی اگر این مقامات بتوانند اعتماد مردم را نسبت به عملکرد خود جلب نمایند حتی در صورت اعمال سیاست انبساطی، با وجود اعتماد مردم به آنها، تورم انتظاری ایجاد نخواهد شد و باعث افزایش تورم واقعی نخواهد گردید.

تاثیرات فشار تقاضا و نرخ بهره

اطلاع رسانی دقیق و شفاف درباره تصمیمات آتی اقتصادی و اعلام درست و دقیق آمارهای اقتصادی از عوامل مهمی است که مانع افزایش تورم انتظاری می شود.

با اطلاع رسانی دقیق، فشار تقاضا برای کالاها ایجاد نمی شود به شرطی که این اطلاع رسانی در آینده محقق شود، عدم ایجاد فشار تقاضا برای کالا بالاخص کالاهای سرمایه ای مانع مهمی برای کاهش تورم انتظاری یا جلوگیری از افزایش آن است.

هر گاه در جامعه ای تقاضا نسبت به عرضه افزایش یابد در نتیجه افزایش تقاضا نسبت به عرضه، با بالا رفتن سطح قیمت ها مواجه می شویم که همراه با افزایش سطح قیمت ها، تولید هم روندی روبه افزایش دارد و به عبارت ساده تر، تولیدکنندگان با افزایش سطح قیمت ها به انگیزه بیشتری برای تولید پیدا کرده و تولید افزایش می یابد. اما گاهی تورم در جامعه لزوما افزایش تولید به همراه ندارد بلکه رکود را هم به ارمغان می آورد و موجب افزایش هزینه تولید و در نتیجه بروز تورم ناشی از فشار هزینه (تورم رکودی) می شود.

 پس مشاهده می کنیم که رفتار مردم در ایجاد تورم بی تاثیر نیست. گاهی مردم براساس برآوردهای خود از نرخ تورم دوره های قبل در جامعه، تورم انتظاری خود را شکل می دهند و براساس آن تصمیم می گیرند و عمل می کنند به همین سبب است که گاهی بازار سکه داغ می شود و گاهی بازار مسکن.

نکته قابل توجه این است که نرخ تورم انتظاری فقط در شرایط اقتصادی خاصی معادل نرخ تورم واقعی خواهد بود و تغییرات نرخ تورم واقعی برخلاف نرخ تورم انتظاری بسیار زمانبر است، در حالیکه نرخ تورم انتظاری نقش کلیدی در مبادلات مالی برای فعالان اقتصادی دارد تا جایی که برخی کارشناسان اقتصادی معتقدند که نباید برای تعیین نرخ بهره از نرخ تورم انتظاری استفاده کرد بلکه باید به جای استفاده از نرخ تورم انتظاری، از نرخ تورم واقعی برای محاسبه نرخ بهره حقیقی استفاده شود بالاخص اینکه نرخ ودیعه اجاره مسکن نیز از این مورد اثر می پذیرد.

با این اوصاف به نظر می‌رسد در تورم‌های بالا مشابه اقتصاد ایران که تورم انتظاری در آن نقش بالایی داشته است، تاکید بر تخفیف و رفع عوامل تورم انتظاری، تثبیت نرخ بهره اسمی و تلاش در جهت کاهش نرخ تورم انتظاری، سیاست موفق‌تری در جهت کاهش تورم واقعی خواهد بود.

یکی دیگر از عوامل نقش آفرین در تورم انتظاری، نرخ ارز است که در ایران شاخص تعیین‌کننده‌ای برای نرخ تورم انتظاری است، و اگر هدف کاهش تورم انتظاری باشد باید در تعیین نرخ اسمی ارز، تاثیرات آن بر نرخ تورم انتظاری مدنظر قرار بگیرد.

تورم انتظاری و عوامل موثر بر تشدید آن

رابطه تورم انتظاری و تلاطم بازار

عدم کنترل تورم انتظاری می تواند باعث تلاطم بازار شود و تعادل تقاضا و عرضه را برهم بزند و تنش در برخی بازارها را ایجاد نماید.

اگر صاحبان کالا احساس کنند که در آینده تورم افزایش خواهد یافت طبعا کالاهای خود را نمی فروشند و نظم بازار را بر اساس تصورشان از تورم انتظاری به هم می ریزند.

از سوی دیگر مردم نیز بر اساس تصوری که از تورم انتظاری دارند اقدام می کنند و با افزایش تقاضا برای خرید کالا بر اساس ذهنیت نسبت به آینده باعث می شوند که تورم واقعی شکل بگیرد و قیمت ها بالاتر بروند.

در کنار اینها، مشکلات ساختاری در بحث تولید، توزیع و قیمت‌گذاری عواملی هستند که تورم را تحت الشعاع قرار داده‌اند و این فشارها در پیچ‌های اقتصادی خود را بیشتر نشان می‌دهد.

برخی کارشناسان عوامل اصلی تورم واقعی در سال‌های اخیر در کشور را افزایش نقدینگی و همچنین تورم انتظاری می دانند که در جامعه ایجاد شد. بطور مثال زمانی که شاخص بازار سرمایه از دو میلیون واحد گذشت و مردم به سمت این بازار هجوم بردند تصور برخی اقتصاددانان این بود که با کنترل نقدینگی، تورم واقعی کنترل خواهد شد درحالیکه چون بازارها به همدیگر متصل اند سودآوری بالا در بازار سرمایه باعث حرکت در سایر بازارها شد و همان تورم انتظاری شکل گرفت. برخی نیز می پرسیدند که چرا مسکن گران شد؟ در حالیکه همین شرکت های تولیدکننده مصالح ساختمانی در بورس حضور دارند و سهام آنها چندین برابر شده بود و حبابی میان ارزش واقعی آنها و ارزش ذاتی ایجاد شده بود.

برآورد تورم انتظاری

ممکن است برخی بر اساس ذهنیت شخصی خودشان، میزان تورم انتظاری را بیان کنند اما برای محاسبه تورم انتظاری پرسش‌نامه‌های استانداردی وجود دارد که ما در ایران در عموم مسائل مربوط به تورم انتظاری از جمله در بحث بنزین، بازار سرمایه و... از آن استفاده نمی کنیم.

در واقع نمی توان تورم انتظاری را سرانگشتی محاسبه نمود، جنس اظهارات برخی کارشناسان نشان می‌دهد محاسبه‌ای درباره تورم انتظاری نداشته‌اند.

بطور مثال بنزین یکی از نهاده‌های واردشده به اقتصاد است که وزنی نسبی در تمام نهاده‌ها دارد با این لحاظ که نهاده همه بخش‌های اقتصادی نیست و دیگر اینکه بخشی از قیمت را تشکیل می‌دهد مثلا حمل‌ونقل که نزدیک‌ترین موضوع به قیمت بنزین است، تنها ورودی‌اش بنزین نیست، بلکه در کنار آن، هزینه سرمایه ماشین و هزینه راننده را هم باید در نظر داشت.

حالا یکی از بخش‌ها که همان بنزین است، گران شده‌ که این ضربدر سهم بنزین از کل می‌شود، مثلا اگر صد درصد بنزین افزایش قیمت داشته باشد، این صد درصد را باید ضربدر وزن قیمت بنزین از حجم تمام‌شده خدمت حمل‌ونقل کنیم.

وقتی این فرمول را در کل اقتصاد و برای تمام واحدهای اقتصادی محاسبه می‌کنیم، عددی به دست می آید اما از تورم انتظاری افزایش قیمت بنزین؛ برآوردی وجود ندارد.

علاوه بر روش های مستقیم مانند نظرسنجی تعیین تورم انتظاری گروه‌های مختلف افراد جامعه، می‌توان از مدل‌های مبتنی بر عامل اقتصادی برای شبیه‌سازی نرخ تورم انتظاری استفاده کرد. در این روش قواعد رفتاری هر یک از عاملان اقتصادی در شکل‌دهی به انتظارات خود با استفاده از تورم مشاهده شده دوره قبل معرفی می‌گردد و تورم انتظاری جامعه به شکلی شبیه‌سازی می‌شود که بالاترین دقت پیش‌بینی را با توجه به تورم‌های مشاهده شده برای عاملان اقتصادی داشته باشد.

نهایتا باید دقت نمود که به غیر از مباحثی مانند حجم نقدینگی، نرخ بهره و اندازه دولت، یکی از عوامل پایداری تورم واقعی در ایران، تورم انتظاری است.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
2 + 0 =