شرایط آب و هوایی،‌ قرار گرفتن ایران در منطقه گرم و خشک، پراکندگی جمعیت همزمان بروز خشکسالی های متوالی و کم آبی، شناسایی ظرفیت های تولید محصولات زراعی و باغی را از اهمیت بالایی برخوردار می کند،‌ از این رو حداقل انتظار این است محصولات با توجه به مزیت های نسبی تولید شوند، مسئله ای که متاسفانه در ایران جدی گرفته نمی شود.

تولیداتی هزینه بر / آب مجازی را مدیریت کنیم

به گزارش کارآفرین نیوز ، تولید برخی محصولات غیر ضرور کشاورزی که حجم زیادی از آب های سطحی را به خود اختصاص می دهند همچنان دغدغه بسیاری از کارشناسان حوزه کشاورزی است، مسئله ای که به جهت بافت سنتی کشاورزی در ایران آسیب های بسیاری را  به حوزه آبی کشور وارد می کند .
 

سالانه یک سد کرج

هندوانه از محصولاتی است که برای تولید آن به حجم زیادی آب نیاز است بطوریکه برای تولید یک کیلوگرم هندوانه حدود ۵۰۰ لیتر آب مصرف می‌شود اما در بین اقلام صادراتی ما در دهه‌های گذشته وجود داشته است، به گفته کارشناسان برای صادرات ۱۰۰ هزار تن هندوانه بیش از ۵۰ میلیون مترمکعب آب مصرف می شود که اگر صادرات آن با لحاظ این میزان آب مجازی باشد یقینا تصمیمات جدیدی در این مورد باید گرفته شود.

اگر بخواهیم تصوری از میزان آب مجازی که صرف صادرات هندوانه می شود داشته باشیم با توجه به اینکه سالانه ۲۵۰ میلیون متر مکعب یا ۲۵۰ میلیارد لیتر آب برای صادرات هندوانه مصرف می شود می توان گفت که سالانه به اندازه یک سد کرج که حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب آب دارد، آب، صادر می کنیم.

تولیداتی هزینه بر / آب مجازی را مدیریت کنیم



تولیداتی با هزینه بالا 

جدول میزان مصرف آب می‌گوید، برای تولید هر کیلو خیار ۲۰۰ لیتر آب نیاز است و برای تولید هر کیلو برنج ۴۰۰۰ لیتر. یک کیلوگرم گندم ۱۳۰۰ لیتر آب برمی‌دارد، یک کیلو گوشت مرغ ۴۰۰۰ لیتر و یک کیلو گوشت گاو ۱۵۰۰۰ لیتر. همچنین یک عدد پرتقال ۱۰۰ گرمی ۵۰ لیتر، یک لیوان شیر ۲۰۰ لیتر، یک جفت کفش چرم ۸۰۰۰ لیتر، یک قالب پنیر ۲۵۰۰ لیتر و یک دستگاه خودرو ۸۰۰ هزار لیتر آب.

اما اگر همان هندوانه را بررسی کنیم، طبق گفته نایب رییس اتحادیه بارفروشان، بهای هندوانه از کرایه حمل آن هم ارزان تر شده تا جایی که کشاورزان مزارع هندوانه خود را به دامداران فروختند تا خوراک دام شود، این مشکل در کنار مشکل دیگری باعث عدم صادرات هندوانه شد زیرا افزایش محدودیت های کرونایی باعث شد کامیون های حمل هندوانه ۱۵ روز در قرنطینه باشند و هزینه حمل را تا ۳۰۰۰ دلار افزایش دهند.

تولیداتی هزینه بر / آب مجازی را مدیریت کنیم

هندوانه، ۱۲۶ میلیون دلار

در گزارشی که وزارت جهاد کشاورزی در مورد صادرات دو ماهه نخست ۱۴۰۰ ارائه داد هندوانه، گوجه فرنگی، سیب زمینی، سیب و خربزه، ۵ قلم عمده صادراتی از نظر وزنی بوده اند. در این مدت، هندوانه با ۱۲۶ میلیون دلار، پسته با ۱۲۲ میلیون دلار، گوجه فرنگی با ۱۰۲ میلیون دلار، سیب تازه با ۵۶ میلیون دلار و خرما با ۴۲ میلیون دلار پنج قلم عمده صادراتی از نظر ارزشی بوده است.

با توجه به آمار تولید هندوانه مشخص است که کشاورزان علیرغم سود ناچیز، به تولید آن علاقه دارند بالاخص اینکه اطلاعات درستی نسبت به میزان آبیاری ندارند و هنوز سنتی عمل می کنند، این در حالی است که صنایع تبدیلی مناسبی مانند تولید پودر هندوانه هم برای این میزان تولید نداریم تا نهایتا به خام فروشی این محصولات با مصرف فراوان آب روی بیاوریم.

عراق، امارات و کویت مقصد بیشترین صادرات هندوانه ایران است و کشورهایی مانند ترکیه، بلاروس، روسیه، قطر، گرجستان، محارستان، قبرس و هلند نیز از کشور ما واردات هندوانه دارند.
 

مدیریت آب مجازی

 آب مجازی میزان آبی است که یک کالا یا یک فرآورده کشاورزی در فرایند تولید مصرف می‌کند تا به مرحله تکامل برسد. در واقع، آب مجازی را می‌توان میزان آبی دانست که برای تولید یک کالا مورد نیاز است.مجازی بودن در اینجا بدان معنا است که بخش زیاد آب مصرف شده در فرایند تولید، در محصول نهایی وجود فیزیکی ندارد و در حقیقت بخش بسیار ناچیزی از آب مصرفی در پایان به عنوان آب واقعی در بافت محصول باقی می‌ماند.

با این وصف برخی کشورهای کم آب با واردات آب مجازی و دخالت برای کاهش مصرف آب مجازی سعی می کنند که میزان دسترسی خود را به منابع آب حفظ کنند و از افزایش فشار بر این منبع محدود جلوگیری نمایند.

در همین حال و در شرایطی که یکی از چالش‌های اصلی ما، آب است میزان صادرات محصولات کشاورزی با آب مجازی ادامه دارد و چاره ای برای مدیریت آن اندیشیده نشده است.

در کنار هندوانه تولید محصولاتی مانند گوجه فرنگی نیز آب فراوانی را مصرف می‌کند و برای تولید یک گوجه فرنگی ۷۰ گرمی ۱۳ لیتر آب مصرف می شود و برای یک عدد سیب زمینی ۱۰۰ گرمی نیز ۲۵ لیتر آب باید صرف شود.

یکی از فاکتورهای برنامه ریزی برای تولید محصولات کشاورزی در کشورهای توسعه یافته، عامل آب مجازی است که تعیین کننده به صرفه بودن یا نبودن تولید است.

اگرچه تولید محصولات استراتژیک در برهه‌هایی مانند دوران جنگ یا تحریم فارغ از ارزش اقتصادی آنها دیده می شود و محور تولید، خوداتکایی و رفع نیاز است اما تولید محصولی مانند هندوانه که جزو محصولات استراتژیک نیست وارد چرخه تجارت آب مجازی می شود که تا حد زیادی از فضای سیاسی حاکم بر روابط روابط کشورها تاثیر می پذیرد در حالیکه در شرایط تحریم، تجارت آب مجازی محور نبوده و افزایش بهره‌وری در تولید محصولات کشاورزی مدنظر قرار می‌گیرد.

علاوه بر اینها، تجارت آب مجازی هنوز در واردات و صادرات مواد غذایی در ایران دیده نمی شود و جایگاه خود را نیافته است، در این خصوص کارشناسان تاکید دارند که برای جلوگیری از روند کاهشی ذخایر و منابع آب، مناسب است دولت مدیریت آب مجازی را در برنامه های صادراتی و وارداتی قرار داده و واردات آب مجازی را در دستور کار خود قرار دهد.

قابل توجه است که براساس آمار بهره‌برداری از سدهای مخزنی کشور تا پایان ۲۱ خردادماه سال آبی ۱۳۹۹ – ۱۴۰۰ حجم آب موجود مخازن کل کشور ۲۸ درصد نسبت به سال گذشته کاهش یافته است.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
3 + 10 =