مالیات نوعی هزینه اجتماعی بوده که شهروندان آن را پرداخت می‌کنند تا دولت بتواند وظایف تعریف شده در قانون اساسی را جهت توسعه اجتماعی و اقتصادی محقق کند.

درآمدی به نام مالیات -۱

به گزارش کارآفرین نیوز، مالیات به‌عنوان مهم‌ترین ابزار مالی دولت در تدوین سیاست‌های اقتصادی کشور شناخته می‌شود. در هر اقتصاد پویا، همگام با تغییرات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، چارچوب ساختار سازمانی و تشکیلاتی مالیات نیز دگرگون می‌شود به‌گونه‌ای که انعطاف لازم در برخورد با شرایط جدید را دارا است.

ازیک‌طرف گسترش روزافزون فعالیت‌های اقتصادی و نقش بالای دولت در گسترش خدمات عمومی و از طرف دیگر گسترش تعهدات دولت در زمینه‌های اقتصادی و اجتماعی، مالیات را به مسئله تأثیرگذار تبدیل کرده است تا با بهره‌گیری از آن درآمدهای عمومی کشور گسترش یابد و ثبات اقتصادی حکم‌فرما شود.

درواقع دولت به‌منظور جبران هزینه‌های خدمات به مردم، اقدام به اخذ مالیات می‌کند، البته هدف از وضع مالیت جبران هزینه نبوده است. تأمین سرمایه لازم جهت انجام پروژه‌ها، ارائه خدمات عمومی و تأمین هزینه فعالیت‌های دولت، از اهداف اصلی وضع مالیات محسوب می‌شوند.

بر اساس قانون، پرداخت مالیات اجباری بوده و عدم پرداخت آن مجازاتی را در پی خواهد داشت. درحالی‌که مالیات منبع اصلی درآمدهای دولت‌ها محسوب می‌شود، در ایران به دلیل فرار مالیانی همچنان بخش اصلی درآمد کشور وابسته به نفت بوده و سهم درآمدها مالیاتی اندک است.

درحالی‌که مالیات منبع اصلی درآمدهای دولت‌ها محسوب می‌شود، در ایران به دلیل فرار مالیانی همچنان بخش اصلی درآمد کشور وابسته به نفت بوده و سهم درآمدها مالیاتی اندک است.

مالیات در عصر باستان

در یونان و روم مالیات بر مصرف رواج داشت و تعرفه کالاهای وارداتی همیشه از مالیات داخلی مهم‌تر بود. مالیات بر دارایی به‌صورت موقت و جهت تأمین مالی هزینه‌های جنگ اعمال می‌شد.

در یونان باستان، میان شهرودان آزاد و برده‌ها تفاوت مالیاتی وجود داشت و امپراتوری روم نیز میان شهروندان خود و سرزمین‌های تصرف شده تفاوت قائل بود.

در زمان ژولیوس سزار یک مالیات ۱ درصدی به‌عنوان مالیات عمومی وضع شد. همچنین در امپراتوری روم از همان سال‌های ابتدایی، ۵ درصد مالیات‌ برارث وجود داشت که بعدها به ۱۰ درصد تغییر کرد اما اقوام نزدیک متوفی از مالیات معاف بودند!

در امپراتوری مصر نیز قوانین مالیاتی حکم‌فرما بود و شهرها به درآمد مالیاتی وابسته بودند.

مالیات در ایران

در ایران از گذشته‌های دور مالیات وجود داشته به‌گونه‌ای که در زمان داریوش هخامنشی همه‌ی شهرها ملزم بودند که مبلغی ثابت تحت عنوان مالیات پرداخت کنند. بعدها در دوره ساسانیان این مالیات ثابت به نرخ متغیر تبدل شد و در زمان سلوکیان دودسته مالیات مستقیم و غیرمستقیم از مردم دریافت می‌شد. در آن دوره مالیات مستقیم شامل مالیات بر اراضی و سرانه و مالیت غیرمستقیم شامل عوارض گمرکی بود.

در دوره صفویه اصلاحات اساسی مالیاتی در ایران رخ داد تا فشار کمتری به مردم کم‌درآمد و کشاورزان وارد شود. سپس در زمان مشروطه تصویب مالیات به مجلس محول شد تا اصل برابری و عدالت برقرار گردد.

بااین‌وجود نخست قانون مالیات‌بردرآمد در ایران تحت عنوان «قانون مالیات بر شرکت‌ها و تجارت» در فروردین ۱۳۰۹ تصویب شد. بر اساس این قانون شرکت‌ها، بازرگانان، مشاغل آزاد و حقوق‌بگیران مشمول مالیات بودند. پس از سه سال، در سال ۱۳۱۲ دومین قانون مالیات‌بردرآمد در کشور مصوب شد که قانون جامع‌تری بود بااین‌وجود به‌مانند قانون قبلی، درآمد مستغلات و املاک مزروعی مشمول این قانون محسوب نمی‌شد و از قانون مستغلات پیروی می‌کرد.

به‌موجب قانون مستغلات مصوب سال ۱۲۹۴ که در شهریور ۱۳۰۴ اصلاح شد، مستغلات اعم از اینکه به اجاره واگذار شده یا مورداستفاده شخص مالک بوده، مالیاتی به آن تعلق می‌گیرد. همچنین میزان مالیات اربابی، صدی ۳ از کل محصول بوده است.

در سال ۱۳۱۷ اصلاحیه قانون مالیات صورت گرفت و نرخ مالیات ها در آن سال افزایش یافت. در آبان سال ۱۳۲۲ توسط دکتر میلسپو قانون مالیات‌بردرآمد تنظیم و به مجلس شورای ملی پیشنهاد شد. این قانون از ابتدای فروردین سال ۲۳ اجرا شد، اما پس از دو سال این قانون ملغی شد. از ابتدای سال ۱۳۲۵ مالیات‌بردرآمد مطابق با قانون سال ۱۳۱۲ و همچنین قوانین اصلاحی آن و قانون مستغلات سال ۱۳۰۴ اجرا شد.

پس از چند سال در سال ۱۳۲۸، چهارمین قانون مالیاتی در کشور مصوب و تا سال ۱۳۳۴ به‌عنوان مجری قوانین مالیاتی کشور شناخته می‌شد. این قانون در سال ۱۳۲۸ به تصویب کمیسیون دارایی مجلس شورای ملی رسیده بود و در سال ۱۳۳۱ اصلاحاتی در آن صورت گرفت. این اصلاحات به‌موجب قانون «تعیین تکلیف لوایح دکتر مصدق» به کمیسیون مشترک قوانین دارایی مجلس ارجاع شد. در سال‌های ۱۳۳۴، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۸ و ۱۳۳۹ قوانین دیگری نیز مصوب شد.

سرانجام در اسفند سال ۱۳۴۵ قانون مالیات مستقیم مصوب شد. این قانون که چندین نوبت اصلاح شده بود تا پس از انقلاب نیز به‌عنوان قانون مالیات کشور شناخته می‌شد. پس از پیروزی انقلاب سرانجام در سال  ۱۳۶۶ در مجلس شورای اسلامی قانون مالیات‌های مستقیم تصویب گشت.

با پایان یافتن جنگ تحمیلی، بازسازی کشور آغاز شد که مطابق با آن قانون برنامه پنج‌ساله اول توسعه مصوب و اجرا گشت. به‌منظور تحقق اهداف این قانون، در سال ۱۳۷۱ اصلاحیه در قوانین مالیاتی کشور صورت گرفت.

با تدوین برنامه سوم توسعه و جهت افزایش کارایی نظام بانکی کشور در سال ۱۳۷۶ دولت اقدام به تأسیس یک مؤسسه مستقل دولتی تحتی عنوان سازمان امور مالیاتی کشور تحت‌نظر وزیر امور اقتصاد و دارایی نمود.

در سال ۱۳۸۰ اصلاحات اساسی در قانون مالیات‌های مستقیم به تصویب رسید که امیدهای زیادی را برای بهبود نسبی وضعیت اقتصادی کشور فراهم کند.

در سال ۱۳۹۱ وزارت امور اقتصاد و دارایی لایحه اصلاح قانون مالیات‌های مستقیم را به مجلس پیشنهاد کرد. دستیابی به رشد پایدار توأم با عدالت اقتصادی به‌عنوان یکی از اهداف سند چشم‌انداز کشور در افق ۱۴۰۴ و همچنین سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی، توجه به تأثیر اصلاح نظام‌های کلیدی و محوری اقتصاد، کاهش اتکا بودجه دولت به نفت، ارتقای جایگاه مالیات‌ها در تأمین منابع مالی دولت و پیش‌بینی تمهیدات برای دهک‌های مختلف درآمدی از اهداف ارائه این طرح توسط دولت عنوان شده بود.

پس از چندین سال بررسی این طرح در مجلس و شورای نگهبان، سرانجام قانون ماده‌واحده اصلاح موادی از قانون مالیات‌های مستقیم در سال ۱۳۹۴ به تصویب مجلس رسید و در فروردین سال ۱۳۹۵ با تأیید شورای نگهبان لازم‌الاجرا شد.

انواع مالیات در ایران

مالیات در ایران به شیوه مستقیم و غیرمستقیم تقسیم می‌شود. مالیات مستقیم جزو مالیات بر ثروت - درآمد تلقی شده که مردم باتوجه‌به میزان ثروت – درآمد خود آن را پرداخت می‌کنند. مالیات مستقیم به دو بخش مالیات بر دارایی و مالیات‌بردرآمد تقسیم می‌شود.

قانون مالیات در ایران ؛ از تصویب تا اصلاح

مالیات بر دارایی مالیاتی بوده که پایه و منبع آن را دارایی یا ثروت تشکیل می‌دهد. در واقع مالیات بر دارایی مربوط به آن چیزی است که شخص مالک قبلاً به دست آورده یا از طریق ارث به او رسیده است. مالیات بر دارایی در کشور شامل مالیات‌برارث و مالیات حق تمبر بوده که به‌عنوان مکانیزمی برای تعدیل ثروت به کار گرفته می‌شود.

مالیات‌بردرآمد نوع دیگری از مالیات بوده که توسط دولت بر افراد و مشاغل اعمال می‌شود و بسته به نوع درآمد و عواید پرداخت‌کننده مالیات متغیر است. این نوع از مالیات شامل مالیات‌بردرآمد مشاغل، حقوق، املاک و مستغلات، اشخاص حقوقی، کشاورزی و اتفاقی است.

مالیات غیرمستقیم نوع دیگری از مالیات است که پرداخت‌کننده آن مشخص و معین نبوده و بستگی به فعالیت‌های اقتصادی و عملیاتی داشته است. در واقع مالیات غیرمستقیم بر کالاهای مصرفی اشخاص وضع شده و از مصرف‌کننده وصول می‌شود.

نقش مالیت‌های غیرمستقیم در کشورها کمتر توسعه‌یافته در مقایسه با کشورهای توسعه‌یافته مهم‌تر بوده است. این مالیات نرخ سرمایه‌گذاری را بالا برده و ضریب افزاینده پس‌انداز را رشد می‌دهد. مالیات بر مصرف و فروش، مالیات بر ارزش افزوده و مالیات بر عوارض گمرکی جزئی از مالیات‌های غیرمستقیم محسوب می‌شوند.

تفاوت مالیاتی ایران و جهان

مطابق با آمارهای بانک جهانی، وابسته‌ترین اقتصاد جهان به مالیات، دانمارک است. دولت این کشور بیش از ۵۰ درصد از درآمد خود را از این طریق به دست می‌آورد. حدود دو سوم درآمد مالیاتی دانمارک از مالیات مستقیم بر درآمد افراد و شرکت‌ها تأمین می‌شود و یک‌سوم از باقی‌مانده نیز مالیات غیرمستقیم بر خدمات و کالا است. همچنین از لحاظ بالاترین نسبت مالیات به تولید ناخالص داخلی کشور دانمارک با ۴۶ درصد در سال ۲۰۲۰ رتبه دوم را به خود اختصاص داد.

در حالی که نسبت مالیات به تولید ناخالص داخلی در دانمارک ۴۶ و در آمریکا ۲۷.۱ درصد است این نسبت در سال ۱۳۹۸ در ایران ۴.۲ بوده است.

متوسط درآمد مالیاتی در میان کشورهای اروپایی و آمریکا ۳۴ درصد است که این رقم در ایالات متحده ۲۶ درصد است. همچنین نرخ پرداخت مالیات در آمریکا متفاوت است. در بالاترین میزان نرخ مالیات برای درآمدهای بالای یک میلیون دلار در سال ۲۷ درصد است و این رقم برای درآمدهای کمتر از ۱۰ هزار دلار منفی ۷ درصد است. همچنین نسبت مالیات به تولید ناخالص داخلی برای ایالات متحده ۲۷.۱ درصد است. از سویی میزان درآمدهای مالیاتی دولت این کشور تا پایان ماه مارس (فروردین) به سه تریلیون و ۴۲۱ میلیارد و ۸۵۹ میلیون و ۵۶۶ هزار دلار رسیده است.

قانون مالیات در ایران ؛ از تصویب تا اصلاح

نرخ متوسط مالیات در پرجمعیت‌ترین کشور جهان، ۴۵ درصد از درآمد سالانه است. این مبلغ بالای مالیات در چین باعث شده تا بخش عمده درآمد دولت وابسته به مالیات شهروندان باشد. همچنین ۳۰ درصد از درآمد تولید ناخالص داخلی چینی ناشی از مالیات است. بر اساس اطلاعات منتشر شده توسط وزارت دارایی چین، درآمد مالیاتی این کشور در فاصله ماه‌های ژانویه (بهمن) تا مارس (فروردین) امسال، به حدود ۸۷۸.۰۷ میلیارد دلار رسیده است.

در ایران در سال ۱۳۹۹ مطابق با اعلام سازمان امور مالیاتی، ۱۰۹.۵ هزار میلیارد تومان مالیات وصول شده است که سهم مالیات های  مستقیم ۱۱۹ هزار میلیارد تومان بوده است. سال گذشته ۱۴۱ هزار میلیارد تومان مالیات وصول شده که سهم مالیات‌های مستقیم بیش از ۸۲ هزار میلیارد تومان و حدود ۵۹ هزار میلیارد تومان از طریق کالا و خدمات به دست آمد. همچنین در سال ۹۸ نسبت تولید ناخالص داخلی به مالیات ۴.۲ درصد بوده است.

متأسفانه در ایران درآمدهای مالیاتی به دلیل فرارهای مالیاتی پایین بوده است که نیاز است جهت کسب درآمد پایدار برای کشور از فرارهای مالیاتی جلوگیری شود. در قسمت‌های بعد به مالیات‌های پرداختی در ایران و نقش آن در اقتصاد کشور خواهیم پرداخت.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 7 =