تجربه اجرای مالیات‌بردرآمد در ایران نشان می‌دهد که ارتقای عدالت اجتماعی و مقاوم‌سازی اقتصاد کشور به بازنگری در قانون مالیات‌های مستقیم وابسته است.

اصلاح نظام مالیاتی کشور چگونه میسر می شود

 از جمله مهم‌ترین منابع درآمدی دولت در بودجه سالیانه کشور، درآمدهای مالیاتی است. در ایران بخش قابل‌توجهی از درآمدهای دولت به‌واسطه فروش نفت خام محقق می‌شود که باتوجه‌به نوسانات قیمت نفت خام و تحریم‌های تحمیل شده به کشور، درآمدهای دولت یکی از چالش‌های اساسی کشور محسوب می‌شود.

بنابراین افزایش درآمدهای مالیاتی و به‌تبع آن کاهش اتکا به درآمدهای نفتی از مهم‌ترین اولویت‌های کشور بوده است. متأسفانه در اقتصاد کشور به دلیل مشکلات ساختاری موجود، اهمیت و اثربخشی مالیات به طور ویژه مورد توجه قرار ندارد. از طرفی نظام مالیاتی موجود نیز از کارایی لازم برخوردار نبوده است.


مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارش به بررسی ضعف‌های نظام مالیاتی کشور پرداخت. بر اساس این گزارش، فقدان نظام جامع اطلاعات مالیاتی، عدم وضع پایه مالیات مجموع درآمد، معافیت‌های وسیع و متنوع، اعمال نظرات شخصی در فرایند وصول مالیات‌ها، عدم تسلط کافی بعضی از مأموران مالیاتی به اجرای صحیح قوانین و مقررات مربوطه و فساد در برخی  حوزه‌های مالیاتی به دلیل ناکافی بودن نظارت‌های فنی بر فرایندهای تشخیص و وصول مالیات از جمله مهم‌ترین آسیب‌ها و کاستی‌های نظام مالیاتی محسوب می‌شوند که در مجموع باعث شده‌اند تا نظام مالیاتی در ایران کارایی لازم را نداشته نباشد.

اصلاح نظام مالیاتی کشور چگونه میسر می شود

در مجموع باتوجه‌به تداوم تحریم‌های نفتی، اصلاح سیاست‌های مالیاتی به جهت افزایش درآمدهای دولت از این محل اهمیت بسیار بالایی دارد.

از طرفی راهکارهای کاهش کسری بودجه و ایجاد درآمدهای پایدار برای دولت مالیات‌بردرآمد است. همچنین یکی از بهترین سازوکارهای گسترش عدالت، کاهش نابرابری و رفع فقر، طراحی و اجرای دقیق همین پایه مالیاتی به شمار می آید.

از زمانی که اخذ مالیات‌بردرآمد اشخاص حقیقی در کشورهای مختلف جهان رواج یافت، دو رویکرد در محاسبه و اخذ مالیات‌بردرآمد وجود داشته است. در رویکرد اول که به رویکرد انگلیسی مشهور است، اخذ جداگانه مالیات‌ها از پایه‌های مختلف درآمدی صورت می‌گیرد. در این رویکرد، پایه‌های مختلف درآمدی باتوجه‌به حقوق و دستمزد، سود سپرده، سود سهام، درآمد املاک و ... تفکیک شده و برای هر پایه بر اساس ضوابط مختلفی مالیات وضع می‌شود.

رویکرد دوم؛ اخذ یکپارچه مالیات از همه پایه‌های درآمدی مودیان است که در جهان با نام نظام مالیات یکپارچه بر مجموع درآمد اشخاص حقیقی شناخته می‌شود. این رویکرد از انتهای قرن نوزدهم در اروپا رواج یافت و در حال حاضر با الگوهای مختلفی در اغلب کشورهای جهان در حال اجراست.

نظام مالیاتی امروز کشور، شباهت زیادی به الگوی مالیات‌بردرآمد انگلستان در قرن نوزدهم داشته که از رویکرد اخذ جداگانه مالیات از پایه‌های درآمدی تبعیت می‌کند.

در ساختار نظام مالیاتی ایران انواع سرمایه همچون سود تقسیمی سهام، سود سپرده بانکی و انواع اوراق بهادار معاف از مالیات هستند. برخی کارشناسان اعتقاد دارند  نظام مالیاتی ایران فاقد رویکرد مالیات یکپارچه بر مجموع درآمد اشخاص حقیقی است.

از طرف دیگر صاحبنظران مالیاتی در سطح جهان اعتقاد دارند دستیابی به‌نظام مالیاتی مطلوب به رعایت اصول و قواعدی بستگی دارد که در نظام مالیاتی کشور مورد غفلت واقع شده است. نتایج پژوهش‌های صورت‌گرفته نشان می‌دهد سه معیار اصلی در طراحی نظام مالیاتی باید در نظر گرفته شود:

  • در نظرگرفتن نظام مالیاتی به‌مثابه یک کل به‌هم‌پیوسته
  • اخذ مالیات بیشتر از ثروتمندان و بازتوزیع درآمد به‌منظور عدالت اجتماعی
  • عدم تفاوت میان افراد مختلف و میان‌درآمدهای ناشی از کار یا ناشی از سرمایه

شیوه فعلی اخذ مالیاتی کشور، بی عدالتی است

علی ملک‌زاده، کارشناس اقتصادی و پژوهشگر اندیشکده اقتصاد مقاومتی، در گفت‌وگو با کارآفرین نیوز، نظام مالیاتی ایران را منبع محور دانست و گفت: نظام مالیاتی ایران بیشتر منبع محور است تا شخص محور. این سبک موجب بروز مشکلاتی شده که کمترین آن فرار مالیاتی است.

ملک‌زاده در ادامه گفت: مشخصه اصلی نظام مالیاتی شخص محور این است که تمام درآمدهای هر شخص در نظر گرفته می‌شود. سیستم با منابع درآمدی افراد کاری نداشته و کلیه درآمدهای هر فرد مورد بررسی قرار می‌گیرد.

اصلاح نظام مالیاتی کشور چگونه میسر می شود

این کارشناس اقتصادی در خصوص کارآمدی این سبک از مالیات گفت: این سبک اگر به کار گرفته شود، بسیاری از امور نظیر نظام‌های حمایتی، نظام توزیع و تأمین و نظام خدمات فعال‌تر و کاراتر خواهند شد. اگر این رویکرد مالیاتی در کشور اجرا شود، اشخاص دارای درآمد کمتر مورد حمایت قرار گرفته و اشخاصی که دارای درآمد بالاتری هستند، مالیات بیشتر پرداخت خواهند کرد.

ملک‌زاده در ادامه گفت: در سیستم اخذ یکپارچه مالیات مشکلات سیستم قبلی وجود ندارد. در سیستم فعلی اخذ مالیات در کشور، برخی افراد در چندین حوزه مشغول به فعالیت هستند و ممکن است در تمامی این حوزه‌ها معاف از مالیات باشند. این مورد یک بی‌عدالتی بزرگ بوده است.

وی به معافیت‌های مالیاتی نیز اشاره داشت و گفت: در سیستم جدید به دلیل اینکه فقط یک معافیت داده می‌شود، افراد باید بر اساس درآمد به‌صورت پلکانی مالیات پرداخت کنند. البته در حوزه‌های کشاورزی، فرهنگی و آموزشی معافیت‌های لحاظ شده اما به دلیل تجمیع درآمد، به‌مانند شیوه فعلی شاهد معافیت‌های مالیاتی نبوده و عدالت مالیاتی حکم‌فرما می‌شود.

در سیستم جدید به دلیل اینکه فقط یک معافیت داده می‌شود، افراد باید بر اساس درآمد به‌صورت پلکانی مالیات پرداخت کنند. البته در حوزه‌های کشاورزی، فرهنگی و آموزشی معافیت‌های لحاظ شده اما به دلیل تجمیع درآمد، به‌مانند شیوه فعلی شاهد معافیت‌های مالیاتی نبوده و عدالت مالیاتی حکم‌فرما می‌شود.

ملک‌زاده در انتها شرط اجرای این قانون را زیرساخت‌های اطلاعاتی عنوان کرد و گفت: سیستم اخذ یکپارچه مالیات به زیرساخت اطلاعاتی وابسته است. مهم‌ترین سامانه به این منظور سامانه مودیان است که بر اساس اطلاعات سازمان مالیاتی پیشرفت خوبی داشته است. البته در قانونی که برای اصلاح ساختار مالیاتی در مجلس به تصویب رسید اشکالاتی وجود داشته است. برخی از این اشکالات خوشبختانه در قانون عایدی بر سرمایه دیده شده است. با این اوصاف اگر قانون اخذ یکپارچه مالیات و قانون مالیات بر عایدی سرمایه به طور کامل اجرا شود، علاوه بر عدالتی مالیاتی، درآمدهای مالیاتی کشور نیز افزایش پیدا می‌کند. البته مالیات بر عایدی سرمایه یک مالیات تنظیمی است.

بر اساس اظهارنظر نخبگان اقتصادی، نظام مالیاتی کشور نظام قادر به تأمین منابع لازم برای مخارج روبه‌رشد عمومی را نداشته است درعین‌حال فرار گسترده مالیاتی، احساس بی‌عدالتی و تضعیف در تمکین مالیاتی از نتایج این نظام مالیاتی بوده است. ازاین‌رو انتظار می‌رود با الگو گرفتن از اصلاحات جهانی مالیات، بتوان نظام مالیاتی کشور را بهبود بخشید.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
6 + 9 =