در رتبه‌بندی مؤسسه منابع جهانی (WRI)، ایران در جایگاه چهارم تنش آبی دنیا قرار دارد و اکنون در کنار قطعی برق در تابستان ۱۴۰۰ کاهش ذخایر آب های کشور، شرایط دشواری را رقم زده تا هشدارهای کارشناسان در سال های گذشته را یادآور شوند.

تابستان ۱۴۰۰ و شرایط دشوار کم‌آبی

به گزارش کارآفرین نیوز؛ کاهش بی سابقه ذخایر آب در اثر کاهش چشمگیر بارندگی ها دغدغه و نگرانی هایی را برای تامین آب در تابستان گرم ۱۴۰۰ ایجاد کرده است بطوریکه فقط در یک مورد ۲۶۷ میلیون مترمکعب از ذخایر آب در مخازن سدهای تهران کاهش یافته این حجم از کاهش معادل ظرفیت کامل سدهای امیر کبیر و لتیان است.

از سوی دیگر از استان گلستان مانند سایر استان ها خبر می رسد که از مجموع ۷۰۰ حلقه چاه آب شرب، حدود ۶۷ حلقه به دلیل کمبود آب، خشک و ۳۰ حلقه نیز به سمت شوری رفته است.

بحران کم‌آبی در استان کرمانشاه نیز حاکی از این است که بیش از ۴۰۰ هزار نفر از جمعیت شهری و روستایی این استان امسال در معرض تنش آبی قرار گرفته اند. در این استان کاهش ۴۰ درصدی بارندگی نسبت به میانگین بلندمدت وجود دارد و در چشمه‌ها که عمده منابع تأمین آب روستاها هستند بیش از ۷۰ درصد کاهش آبدهی گزارش شده است.

تابستان ۱۴۰۰ و شرایط دشوار کم‌آبی

در اصفهان نیز امسال نسبت به ۵۰ سال گذشته، منابع آبی بسیار محدود شده و تامین پایدار آب شرب در بسیاری از مناطق، دشوار شده است. در ایستگاه کوهرنگ اصفهان به عنوان شاخص حوضه آب زاینده رود ۷۸۴ میلیمتر بارندگی ثبت شده که با کاهش ۶۳ درصدی نسبت به میانگین بلندمدت همراه است که باعث شده کمبود و کاهش کیفیت آب در حوضه زاینده رود ایجاد شود.

همچنین به گفته مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان از مجموع ۸۰ هزار هکتار سطح زیر کشت باغات این استان، حدود ۴۰ هزار هکتار آن دچار کم آبی و خشکسالی هستند.

از استان سیستان و بلوچستان نیز خبر می رسد که در ۱۸ شهر با میانگین بارندگی صفر، تابستان سختی را دارند. متوسط شاخص بارندگی در این استان سالانه ۱۰۰ میلیمتر است در صورتی که سال گذشته فقط ۵ میلیمتر بارندگی بوده، یعنی بیش از ۹۵ درصد کاهش نزولات جوی را داشته بطوریکه می‌توان گفت رقم آن نزدیک به صفر است.

همه این نمونه ها در حالی است که مرکز پژوهش های مجلس طی گزارشی در فروردین ماه اعلام کرد که در استان های هرمزگان، سیستان و بلوچستان، اصفهان، اردبیل، فارس، مرکزی و خراسان رضوی تنش آبی وجود خواهد داشت.

تابستان ۱۴۰۰ و شرایط دشوار کم‌آبی

از ریزگرد تا فرونشست

اصولا تأثیر خشکسالی بر منابع زیرزمینی بسیار سریع‌تر است و خطر کم آبی دامن منابع زیرزمینی را زودتر فرا می گیرد. در تابستان ۱۴۰۰ درصد پرشدگی مخازن سدهای کشور ۵۸ درصد گزارش شده است تا این کم آبی تامین انرژی برق آبی را نیز کاهش دهد.

در شرایط کم آبی، در کنار دشواری تامین آب در اقصی نقاط کشور برای مصرف شرب و بهداشتی، مسائل زیست محیطی مانند ریزگردها نیز افزایش می یابد و ریزگردها به بخش وسیعی از کشور بازمی گردند بالاخص اینکه حدود ۳.۵ میلیون هکتار اراضی کشاورزی در عراق، سوریه و ترکیه خشک شده اند و به چشمه‌های تولید ریزگردها تبدیل شده‌ اند. علاوه بر آن، دو بخش کشاورزی و صنعت نیز زیان می بینند و توان تولید انرژی در نیروگاه های برق آبی کاهش می یابد و نهایتا ممکن است منجر به مهاجرت و بیکاری و همچنین افزایش حاشیه نشینی در شهرها شود.

وابستگی درآمدی به کشاورزی، مدیریت سال های کم آب را سخت می کند زیرا به غیر از مزارع و باغات، در فقدان یا کاهش علوفه، دام ها نیز دچار مشکل می شوند.

البته بحران آبی، عوارض مهم دیگری مانند فرونشست زمین را هم دارد. یکی از مهم‌ترین پیامدهای تنش آب، پدیده فرونشست زمین است. فرونشست در اغلب دشت‌های ایران در حال رخ دادن است. از حدود پنج دهه قبل این پدیده با شروع خشکسالی‌ها و افزایش برداشت آب‌های زیرسطحی تشدید شده و در چند سال اخیر فراوانی وقوع فرونشست‌ها شتاب بیشتری پیدا کرده است که بر اساس برخی از گزارش‌ها، فرونشست زمین در برخی از مناطق کشور به بیش از ۳۰ سانتی‌متر رسیده است.

تابستان ۱۴۰۰ و شرایط دشوار کم‌آبی

۷۰ هزار میلیارد تومان خسارت

اگرچه قرار گرفتن سرزمین ایران در منطقه‌ای خشک و نیمه‌خشک، محدودیت منابع آب‌های زیرزمینی و سطحی را به‌دنبال داشته است بطوریکه ایرانیان قدیم، این منابع محدود و ارزشمند را مدیریت می‌کردند و نقش مردم بومی و محلی در مدیریت و بهره‌برداری آب از مهم‌ترین نقاط قوت مدیریت پایدار کشاورزی بوده است ولی در چند دهه اخیر به موضوع مدیریت فرابخشی آب کم توجهی شده است.

همچنین نبود مدیریت تقاضا، بهره‌وری آبی نامناسب و اقدامات نسنجیده باعث تشدید این بحران بوده است تا جایی که کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند امسال دولت ۷۰ هزار میلیارد تومان خسارت خشکسالی بپردازد.

در یک قیاس، در حالی که ترکیه  ۱۲۰ میلیارد متر مکعب مخزن فقط روی رود دجله و فرات ساخته است در کشور ما کل ۶۵۰ مخزن حدود ۵۲ میلیارد مترمکعب گنجایش دارد.

باید مدنظر داشت که حفاری چاه‌های مجوزدار و فاقد مجوز و استحصال بی‌رویه آب‌های زیرزمینی در ایران علاوه بر خشکسالی‌های ممتد، یکی از مهم‌ترین عوامل انسانی در وقوع فرونشست زمین است و از میان چاه‌های آب، باید تاکید ویژه بر چاه‌های تأمین آب کشاورزی و زراعی کرد که مؤثرترین عوامل افت سطح آب زیرزمینی و در نتیجه وقوع فرونشست زمین هستند. بی توجهی به این موضوع منجر به نابودی مخازن زیرزمینی برای ذخیره سازی آب می‌شود و تداوم این وضعیت منجر به کاهش هر چه بیشتر آب تجدید پذیر کشور شده و افزایش فراوانی وقوع سیلاب‌ها را به دنبال خواهد داشت.

البته مدیریت آب یک موضوع بسیار پیچیده و فرابخشی است و حل تنش آبی در ایران درصورتی امکان‌پذیر است که تمام ذی‌نفعان از جمله بخش‌خصوصی به‌عنوان بازوی کمکی وارد میدان شوند و در عین حال، در سند پایداری و مدیریت تنش، تامین اعتبارات از جمله ملزومات مهم برای عبور از تنش آبی است، تا هر ساله این تنش‌های آبی، مشکلات جدی را برای مردم ایجاد نکند . خصوصا که در سال ۱۴۰۰ کرونا به قدر کافی، مردم را دچار مشکل کرده است و حالا تابستان سال ۱۴۰۰ به تابستان سال کمبود آب و کرونا تبدیل شده است.

به اعتقاد کارشناسان آب، در بحث شرب اگر بتوانیم ۱۰ تا ۱۵ درصد کاهش مصارف را که براحتی امکان پذیر است، محقق سازیم و در بخش کشاورزی نیز تا ۱۰ درصد مصارف را مدیریت کنیم، می‌توان امسال بحران را تا حدودی مهار کرد اما باید بیشتر به بحث مدیریت مصرف و حفاظت از کیفیت آب‌های موجود توجه داشت.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
9 + 9 =