گندم همواره به عنوان یک محصول استراتژیک مطرح بوده که امنیت غذایی را تضمین کرده و در طی سالها بر خودکفایی تولید آن تاکید شده است.

خوشه‌های زرد از خودکفایی تا واردات

به گزارش کارآفرین نیوز؛ گندم همواره به عنوان یک محصول استراتژیک مطرح بوده که امنیت غذایی را تضمین کرده و در طی سالها بر خودکفایی تولید آن تاکید شده است. این خودکفایی در سال ۱۳۸۳ محقق شد اما در سال ۱۳۸۸ مجددا مجبور به واردات گندم شدیم تا اینکه در سال ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۸ بار دیگر خودکفایی ادامه یافت تا اینکه در ۱۴۰۰ دوباره زمینه واردات فراهم شود.

در سال ۱۳۸۳ تولید گندم در کشور به ۱۴ میلیون تن رسید تا جشن خودکفایی این محصول برگزار شود ولی این جشن دیری نپایید و در سال های بعدی، با عدم پایداری خودکفایی در گندم مجددا واردکننده گندم شدیم.

اگرچه عواملی مانند خشکسالی، تغییر اقلیم، کاهش بارندگی‌ها، افت آبخوان‌ها و نشست دشت‌ها در تولید گندم موثر هستند که البته قابل کنترل نیستند اما برخی عوامل در تولید این محصول استراتژیک، قابل کنترل است مانند استفاده بهتر از آب و خاک، تامین نهاده‌های مورد نیاز تولید، تامین اعتبار لازم برای پشتیبانی از کشاورزان، پرداخت به موقع مطالبات گندم‌کاران، توسعه سیستم‌های نوین آبیاری، ارتقای مکانیزاسیون، تنوع بخشی و توزیع مناسب نهاده‌های اولیه تولید و همچنین سیاست های قیمتی، بطوریکه سیاست‌های نادرست قیمتی در نیمه دوم دهه ۱۳۸۰ موجب شد کشاورزانی که در سال‌های گذشته با صرف منابع دولتی، آموزش‌دیده و با امکاناتی مانند تجهیزات کشاورزی و سیستم‌های آبیاری بهینه، کشور را به خودکفایی در زمینه تولید گندم رسانده بودند، دیگر اقبالی به تولید این محصول نداشته باشند.

دولت، خریدار اصلی گندم

قانون خرید تضمینی محصولات کشاورزی در سال ۶۸ به تصویب مجلس رسید، هدف از این قانون حمایت از تولید محصولات اساسی کشاورزی و ایجاد تعادل در نظام تولید و جلوگیری از ضایعات محصولات کشاورزی و ‌ضرر و زیان کشاورزان عنوان شده است.

بر اساس قانون خرید تضمینی دولت موظف است همه ‌ساله خرید محصولات اساسی کشاورزی (‌گندم، برنج، جو، ذرت، چغندر، پنبه وش، دانه‌های روغنی،‌چای، سیب‌زمینی، پیاز و حبوبات) را تضمین نموده و حداقل قیمت خرید تضمینی را در شهریور ماه اعلام کند.

خوشه‌های زرد از خودکفایی تا واردات

برابر گزارش‌های سازمان جهانی فائو، ایران  کشوری با مصرف بالای گندم در جهان به شمار می‌رود؛ به طوری که سرانه مصرف گندم در ایران ۲.۵ برابر کشورهای در حال توسعه است.

طبق آمارهای موجود ، سال ۸۸، ایران با سرانه مصرف ۱۹۴ کیلوگرم در سال به عنوان هفتمین مصرف کننده بزرگ گندم در سطح جهان شناخته می شد.

براساس آمار سال ۹۳، مصرف گندم هر ایرانی حدود ۱۶۷ کیلوگرم بود در حالیکه سرانه مصرف این محصول در جهان ۶۷ کیلوگرم، متوسط سرانه مصرف گندم در کشورهای در حال توسعه ۶۰ کیلوگرم و برای کشورهای توسعه یافته ۹۶.۵ کیلوگرم بود.

گندم محصولی است که همواره باید در سیلوها وجود داشته باشد و در کشور ذخیره گندم داشته باشیم بطوریکه حتی اگر به خودکفایی رسیده باشیم باید برای ذخیره گندم، آن را وارد کنیم تا ذخیره چند ماهه گندم تامین گردد.

اما شیوع کرونا باعث شد کشورهای صادرکننده گندم و محصولات کشاورزی، به مصرف داخلی توجه نمایند لذا در چنین شرایطی دولت برای افزایش ذخایر گندم، واردات را در برنامه خود قرار داد اگرچه برخی صادرکننده ها برای امنیت غذایی کشورهای خود، صادرات را متوقف کردند.

سیاست های حمایتی دولت نقش تعیین کننده ای در تولید گندم دارد که یکی از مهمترین این سیاست ها، افزایش نرخ خرید تضمینی گندم است که باعث می شود سطح زیر کشت گندم افزایش یابد و بر انگیزه کشاورزان برای تولید این محصول استراتژیک بیفزاید.

طی سالیان طولانی سطح زیرکشت گندم کشور ۶ میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار بود که با برنامه‌ریزی دولت، کاهش سطح زیرکشت در دستور کار قرار گرفت و میزان آن به حدود ۶ میلیون هکتار رسید که دو میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار آن به اراضی آبی و سه میلیون و ۸۰۰ هزار هکتار آن به اراضی دیم اختصاص یافت.

برای سال زراعی ۹۳ - ۹۲ نرخ هر کیلوگرم گندم معمولی ۱۰۵۰ تومان - گندم دوروم ۱۰۸۰ تومان و برای سال زراعی ۹۴ - ۹۳ نرخ گندم معمولی ۱۱۵۵ - گندم دروم ۱۱۸۸ تومان، سال زراعی ۹۴ - ۹۵  نرخ گندم معمولی ۱۲۷۰ تومان - گندم دوروم ۱۳۰۶ تومان، سال زراعی ۹۵ - ۹۶ نرخ گندم معمولی ۱۳۰۰ تومان - گندم دوروم ۱۳۳۰ تومان، سال زراعی ۹۶ - ۹۷ نرخ گندم معمولی ۱۴۳۰ تومان -  گندم دوروم ۱۴۶۰ تومان،  سال زراعی ۹۷ - ۹۸ نرخ هر کیلوگرم گندم معمولی ۲۲۰۰ تومان - گندم دوروم ۲۲۹۰ تومان و سال زراعی ۹۸ - ۹۹ نرخ گندم معمولی  ۲۷۰۰ تومان -  گندم دوروم ۲۷۷۰ تومان تعیین شد.

همچنین دولت برای سال ۱۴۰۰ - ۱۳۹۹ قیمت هر کیلوگرم خرید تضمینی گندم را ۴۰۰۰ تومان تعیین کرد اما تعیین این نرخ با اعتراض گندم کاران مواجه شد تا اینکه در اواخر فروردین ماه وزیر جهاد کشاورزی اعلام کرد که قیمت خرید تضمینی گندم به ۵۰۰۰ تومان افزایش یافته است. این افزایش قیمت در شرایطی بود که بارندگی ها ۴۳ درصد کاهش یافته و ۸۰۰ هزار نفر دیم کار گندم در کشور فعال هستند بطوریکه ۸۰ درصد از دیم کشور، گندم است و ۴۰ درصد از کشت آبی نیز به این محصول اختصاص دارد.

وزیر جهاد کشاورزی البته پیش بینی کرد که تولید گندم ۱۲ میلیون تن باشد که ۸ میلیون تن از آن، خرید تضمینی شود.

در عین حال فعالان بخش خصوصی عنوان می‌کنند بر اساس آنالیزها، قیمت تمام شده تولید در شرایط فعلی ۵۸۴۲ تومان است و بنابراین قیمت پیشنهادی برای گندم با در نظر گرفتن حداقل سود برای کشاورزان حدود ۶ هزار تومان است.

ریسک های قیمت خرید تضمینی گندم

در شرایطی که به گفته نایب رئیس بنیاد ملی گندم‌کاران امسال با کاهش ۳۰ درصدی تولید و همچنین افت ۵۰ درصدی خرید تضمینی گندم مواجه هستیم، و تاکنون حدود ۴.۶ تا ۴.۷ میلیون تن گندم از کشاورزان خریداری شده است، قیمت نامتناسب خرید تضمینی گندم دارای برخی ریسک ها جهت تامین گندم مورد نیاز کشور است.

در صورتی که نرخ گندم، متناسب تعیین نشود، کشاورزان برای دوره ‌های آتی، به سمت کشت سایر محصولات حرکت می ‌کنند و در نتیجه میزان تولید گندم کاهش می ‌یابد و اگر کشاورزان امکان تغییر نوع کشت را نداشته باشند، کیفیت گندم تولیدی به دلیل افزایش هزینه‌ها کاهش می ‌یابد.

خوشه‌های زرد از خودکفایی تا واردات

به غیر از اینکه کشاورزان معمولاً ۲۵ درصد کل گندم تولیدی را که حدود ۱.۲ میلیون تن است، برای خود مصرفی بذر نزد خود نگه می‌دارند، نامتعادل بودن قیمت خرید تضمینی گندم باعث می شود که گندم کاران، گندم بیشتری را نزد خود نگه دارند به امید اینکه بتوانند در ماه‌های آینده آن را با قیمت بهتری به فروش برسانند.

از سوی دیگر، امسال که در بازار نهاده‌های دامی، التهاب وجود داشت، بخشی از گندم تولیدی از چرخه خرید تضمینی خارج و به عنوان خوراک دام مصرف کنار گذاشته شد. تا جایی که برخی از کشاورزان حتی مزارع سبز گندم خود را در اختیار دامداران قرار دادند تا از محصول به عنوان خوراک دام استفاده شود.

از دیگر ریسک های خرید تضمینی گندم، رفتار دلالان و واسطه هاست که معمولا بخشی از گندم را خرید و نگهداری می‌کنند و در زمان مناسب آنها را به بازار عرضه می‌کنند. علاوه بر اینها، کارخانجات آرد نیز با پرداخت مشوق‌هایی به کشاورزان بخشی از گندم تولیدی را از آنان خریداری کردند و در مجموع، گندمی که به دست دولت با قیمت خرید تضمینی می رسد به شدت کاهش می یابد و دولت را وادار به واردات گندم می کند.

وارداتی که باید آن را نتیجه سیاست‌های نادرست در تعیین نرخ خرید تضمینی این محصول نسبت داد چرا  که در موعد مقرر، نرخ عادلانه ای برای خرید تضمینی گندم اعلام نشد و نرخ ۵ هزارتومانی، پس از ماه‌ها کشمکش مصوب شد در حالی که مدتها از شروع کشت گندم گذشته بود و کشاورزان تصمیم خود را برای کشت های جایگزین گرفته بودند.

نقش تولید گندم در اقتصاد مقاومتی و واردات در ۱۴۰۰

گندم از محصولات استراتژیک است و نقش اساسی در تامین امنیت غذایی دارد بطوریکه بر اساس سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی، تامین امنیت غذایی از طریق افزایش کمی و کیفی تولید محصولات اساسی از اولویت ها برای مقاوم سازی اقتصاد است.

این موضوع در حالی است که تنها حمایت صورت گرفته از تولید گندم، خرید تضمینی آن است که طبق قانون تضمین محصولات اساسی کشاورزی صورت می گیرد و دولت، سالیانه نرخ خرید تضمینی گندم را اعلام و سپس محصولات را از کشاورزان خریداری می کند.

خوشه‌های زرد از خودکفایی تا واردات

اما برای تحقق اقتصاد مقاومتی در خودکفایی گندم، باید نقایص خرید تضمینی گندم برطرف گردد. از جمله این نقایص، عدم اعلام به موقع قیمت گندم در شهریور ماه هر سال و همچنین عدم پرداخت به هنگام قیمت گندم به کشاورزان و نیز بی توجهی به جریمه تاخیر در پرداخت هاست زیرا تمامی این موارد ضمانت اجرایی قانونی ندارند بنابراین باید مسیر اعلام نرخ خرید تضمینی گندم، در صورت عدم اعلام به‌ موقع آن توسط دولت، نحوه تعیین بودجه برای آن، فرایند پرداخت مطالبات کشاورزان و میزان جریمه تاخیر مشخص گردد.

حال مساله این است که با توجه به ناهماهنگی و تاخیر در تعیین قیمت ۵ هزار تومانی برای خرید تضمینی گندم، خشکسالی و کاهش بارندگی ها، فعال بودن دلالان و واسطه ها برای خرید گندم و قاچاق آن، افزایش استفاده کشاورزان از گندم به جای خوراک دام و طیور و... آیا پیش بینی وزیر جهاد کشاورزی برای تولید ۱۲ میلیون تن گندم و خرید تضمینی ۸ میلیون تن محقق خواهد شد یا نه؟

هر چند پرسش اساسی این است که چرا از خودکفایی در تولید گندم دوباره به واردات گندم در ۱۴۰۰ رسیده ایم و اصولا واردات خوشه های زرد در کجا ریشه زدند؟

خوشه‌های زرد از خودکفایی تا واردات

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
6 + 6 =