کارشناسان اقتصادی کسری بودجه را پاشنه آشیل اقتصاد کشور عنوان و انتشار اوراق بدهی با نرخ سود جذاب و سررسید کوتاه‌مدت، حذف معافیت‌های مالیاتی، جلوگیری از فرار مالیاتی و اصلاح ساختار بودجه را به عنوان راه‌حل‌های تأمین بودجه مطرح می کنند.

کسری بودجه، پاشنه آشیل اقتصاد کشور

به گزارش کارآفرین نیوز، بررسی اعداد و ارقام حکایت از کسری تراز عملیاتی ۵۰ درصدی در بودجه ۱۴۰۰ دارد. کسری که بار تأمین هزینه‌های جاری از محل واگذاری دارایی‌های سرمایه و مالی را افزایش داده است. البته این کسری در بودجه فقط به سال ۱۴۰۰ اختصاص نداشته و در سال‌های اخیر تبدیل به یک همه گیری شده است.

همچنین طبق پیش‌بینی مرکز پژوهش‌های مجلس کسری منابع غیر تأمین بودجه ۱۴۰۰  در حدود ۳۰۷ هزار میلیارد تومان است.

بر اساس اظهارنظر کارشناسان، ناتوانی دولت در خصوص دریافت مالیات، فروش کالا و خدمات، صادرات نفت و میعانات گازی، فروش اموال منقول و غیرمنقول و فروش اوراق از عواملی است که منجر به عدم تحقق منابع بودجه‌ای می‌شود.

خروج آمریکا از برجام در سایه افت شدید درآمدهای نفتی سبب تمرکز دولت بر فروش اوراق شد به گونه ای که از میانه‌های خرداد ۱۳۹۹، وزارت اقتصاد و امور دارایی هر هفته به‌صورت مستمر اقدام به عرضه اوراق در بازار بین‌بانکی و بورس می‌کرد.

بر اساس بودجه سال ۹۹، سهم فروش اوراق اسلامی باید ۸۸ هزار میلیارد تومان باشد اما به دلیل کاهش درآمدهای نفتی، شیوع کرونا و کسری بودجه قابل‌توجه، شورای‌عالی هماهنگی اقتصادی اقدام به صدور مجوز انتشار ۱۵ هزار میلیارد تومان اوراق مالی اسلامی کرد که در نتیجه آن سقف مجاز انتشار اوراق مالی در سال ۱۳۹۹ به ۲۳۸ هزار میلیارد تومان رسید.

کسری بودجه، پاشنه آشیل اقتصاد کشور

درآمدهای نفتی بودجه

بر اساس بودجه سال ۱۴۰۰، قیمت نفت ۴۰ دلار در نظر گرفته شده است. همچنین روزانه ۲.۳ میلیون بشکه نفت بر اساس آن به فروش می‌رسد.

باتوجه‌ به ارقام ، باید هر روز ۹۲ میلیون دلار درآمد نصیب کشور شود که این رقم در ۶ ماه نخست سال حدود ۱۷ میلیارد دلار بود.

بررسی‌های صورت‌گرفته نشان می‌دهد که در بهار سال جاری، ۲۵۶ میلیون و ۶۸۰ هزار دلار کل درآمد حاصل از فروش نفت بوده است.البته این میزان فروش بر اساس ۴۰ دلار نبوده و به دلیل افزایش قیمت نفت، هر بشکه ۶۰  دلار به فروش رسیده است. این رقم یعنی در کل فصل بهار ۴.۳ میلیون بشکه نفت به فروش رسیده است.

کسری بودجه، پاشنه آشیل اقتصاد کشور

درواقع روزانه ۴۶ هزار بشکه نفت به فروش رسیده است که حکایت از تفاوت ۲ میلیون و ۲۵۰ هزار بشکه‌ای با بودجه دارد.

 بر اساس اظهارنظر محسن رضایی، معاونت اقتصادی دولت، درآمدهای ناشی از فروش نفت و میعانات در شش‌ماهه اول سال ۱۴۰۰ معادل ۱۲ ماه سال ۱۳۹۹ بوده است و باتوجه‌به صحبت‌های رئیس سازمان برنامه‌وبودجه دولت دوازدهم، محمدباقر نوبخت، مبنی بر درآمد ۱.۲ میلیاردریالی سال ۹۹، می‌توان استنباط کرد که تا پایان شهریورماه این رقم محقق شده است.

با این اوصاف اگر قیمت نفت را به‌صورت میانگین ۶۰ دلار در نظر بگیریم، به‌صورت روزانه حدود ۱۰۷ هزار بشکه نفت به فروش رسیده که این میزان فروش نیز با تفاوت فاحشی با ارقام مدنظر در بودجه ۱۴۰۰ دارد.

نکته دیگری که باید به آن اشاره کرد به اظهارات فرهاد دژپسند، وزیر اقتصاد دولت دوازدهم مربوط بوده که وی درآمدهای نفتی سال ۹۹ را ۱۰ هزار میلیارد تومان عنوان کرده بود که اگر مبنا صحبت‌های او باشد تا پایان شهریور این میزان درآمد یعنی ۱۰ هزار میلیارد نصیب کشور شده است.

کسری بودجه، پاشنه آشیل اقتصاد کشور

بررسی قیمت دلار در سال ۹۹ نشان می‌دهد که میانگین قیمت دلار در این سال بیش از ۲۲ هزار و پانصد تومان بوده است. با این اوصاف میزان درآمد دلاری کشور، بر اساس صحبت‌های وزیر اقتصاد دولت دوازدهم، حدود ۴۴۵ میلیون دلار بوده است.

در صورت ملاک قراردادن این رقم، میزان درآمد شش ماه سال جاری، ۴۴۵ میلیون دلار و میزان فروش روزانه نفت، حدود ۷.۵ میلیون بشکه در این مدت است. این یعنی به‌صورت روزانه بیش از ۴۰ هزار بشکه نفت به فروش رسیده است.

در هرصورت آمارها نشان از عدم تحقق بودجه در ۶ ماه نخست سال جاری داشته به گونه ای که میزان تحقق درآمدهای نفتی سال جاری حتی به ۱۰ درصد بودجه مصوب هم نرسیده است.

واکاوی کسری بودجه 

عباس علوی راد، عضو هیات علمی دانشگاه و عضو انجمن اقتصاددانان کشور در گفت‌وگو با کارآفرین نیوز، به واکاوی کسری بودجه کشور پرداخت.

به گفته علوی راد، سابقه کسری بودجه در کشور طولانی بوده و در همه دولت‌ها با سطوح مختلف مشاهده شده است.

کسری بودجه، پاشنه آشیل اقتصاد کشور

وی در ادامه گفت: متأسفانه در سال‌های اخیر توانایی دست‌وپنجه نرم کردن با بودجه را نداشته‌ایم. از طرفی ما به دلیل کاهش درآمدهای نفتی، قادر نیستیم تبعات ناشی از کسری بودجه را به تعویق بیندازیم.

این کارشناس اقتصادی تصریح کرد: هنگامی که دولت قادر به تأمین منابع بودجه از درآمدها نباشد، باید به سراغ منابع جایگزین برود.

علوی راد ظرفیت منابع مالیاتی را محدود عنوان کرد و گفت: کشوری که نرخ رشد اقتصادی آن منفی است ظرفیتی برای افزایش مالیات ندارد و می‌توان گفت این امر منطقی نیست.

به گفته عضو انجمن اقتصاددانان ایران، فروش اوراق راهکار همیشگی مقابله با کسری بودجه نیست.

وی یادآور شد: در سال‌های اخیر کم‌وبیش فروش اوراق و اموال صورت‌گرفته است ولی این امر روش دائمی برای کسری بودجه نخواهد بود.

علوی راد در بخش دیگری از صحبت‌های خود گفت: در سال‌های اخیر پشتوانه درآمدهای نفتی کشور کاهش پیدا کرده است. از یک سو به دلیل تحریم، فروش نفت به‌سادگی انجام نمی‌شود و از طرف دیگر درآمد آن سطح از فروش که اتفاق می‌افتد نیز به‌کندی توسط بانک مرکزی به ریال تبدیل می‌شود.

کسری بودجه، پاشنه آشیل اقتصاد کشور

کسری بودجه پاشنه آشیل اقتصاد کشور 

عضو هیات‌علمی دانشگاه، کسری بودجه ۱۴۰۰ را پاشنه آشیل اقتصاد کشور عنوان کرد و گفت: اتفاقی که در بودجه ۱۴۰۰ رخ داد، در سال‌های اخیر بی‌سابقه بوده است. در واقع بودجه ۱۴۰۰ که توسط دولت قبل و مجلس فعلی بسته شده است، تماماً بر روی احتمالات بود.

وی افزود: فروش ۲.۳ میلیون بشکه نفت برای کشوری که کمتر از ۱۰ درصد بودجه سال ۹۹ آن محقق شده است، کاملاً احتمالی و بسیار خوش‌بینانه بوده است.

علوی راد در ادامه اظهار داشت: از سوی دیگر، دولت دوازدهم در بودجه سال ۱۴۰۰، هزینه‌های جاری که امکان به تعویق انداختن آن وجود نداشته را افزایش داده است. در واقع در دوره‌ای که کشور درآمد پایدار نداشته، دولت قبل، ۵۰-۶۰ درصد این هزینه‌ها را افزایش داده است.

این کارشناسان اقتصادی میزان کسری بودجه را ۳۰۰ تا ۴۵۰ هزار میلیارد تومان عنوان کرد و گفت: این کسری به دلیل اتکا درآمدهای کشور به نفت و ظرفیت محدود فروش اوراق، خیلی زود آشکار شد.

علوی راد در ادامه این گفت وگو اظهار کرد:‌ افزایش حقوق در بودجه ۱۴۰۰، اقدام سیاسی و پوپولیستی بوده است.این افزایش در شرایطی که درآمدی به کشور تزریق نشده سبب شد که در سه ماه نخست سال جاری، دولت ۵۳ هزار میلیارد تومان از بانک مرکزی تنخواه دریافت کند که هنوز این مبلغ به‌حساب بانک مرکزی واریز نشده است.

کسری بودجه، پاشنه آشیل اقتصاد کشور

عضو انجمن اقتصاددانان ایران، تورم حدود ۵۰ درصدی را به‌واسطه عملکرد دولت گذشته عنوان کرد و گفت: در سال‌های ۹۷-۹۹ فروش نفت کاهش پیدا کرده بود و دولت نباید هزینه‌های مربوط به خود را تا چنین سطحی افزایش می داد ولی به‌واسطه تحرکات سیاسی این هزینه‌ها افزایش پیدا کرد.

علوی راد افزایش حقوق و دستمزد را منطقی دانست و گفت: همه انتظار افزایش دستمزد متناسب با تورم را دارند ولی هنگامی که حقوق افزایش می یابد و سپس تورم نیز بالا می‌رود، به‌مانند این است که پول را از جیب راست به جیب چپ انتقال دهید و سپس دولت همان پول را از شما دریافت می‌کند.

امتحان رئیسی در بودجه ۱۴۰۱

عضو انجمن اقتصاددانان ایران در خصوص بودجه ۱۴۰۱ گفت: اخیراً بخش‌نامه بودجه ۱۴۰۱ ابلاغ شده و این اولین بودجه دولت سیزدهم است. در شرایطی که مشکل درآمدهای نفتی پابرجا بوده و هنوز مشکل بودجه سال گذشته برطرف نشده دولت و تیم اقتصادی باید شهامت بالایی داشته باشد.

علوی راد افزود: بحث افزایش ۱۰درصدی حقوق همان شهامتی بوده که البته با واکنش زیادی همراه بود و در نتیجه تکذیب شد، البته بحث افزایش پلکانی حقوق مطرح شده است. درواقع تیم اقتصادی دولت آگاهی داشته که برای تأمین این هزینه با مشکلات فراوانی روبرو است.

به گفته عضو هیات علمی دانشگاه هر گونه اشتباه در تأمین کسری بودجه ۱۴۰۰، کشور را به سمت تورم بالای ۵۰ درصد و ابر تورم هدایت می‌کند.

کسری بودجه، پاشنه آشیل اقتصاد کشور

وی در ادامه گفت: خوشبختانه از زمان روی کارآمدن وزیر اقتصاد دولت سیزدهم رویه‌ها تغییر کرده است و برخلاف دولت قبل، از بانک مرکزی استقراض نمی‌شود. این رویکرد اگر ادامه داشته باشد، می‌تواند مفید باشد.

علوی راد در ادامه به تشریح راهکارهای تأمین کسری بودجه پرداخت و گفت: راه‌حل اولی، انتشار اوراق بدهی با نرخ سود جذاب و سررسید کوتاه‌مدت است. نرخ ۱۷ تا ۱۸ درصد برای مردم جذاب نبوده و دور باطلی است که فقط بانک‌ها جذب می‌کند.

وی ادامه داد: در مبانی اقتصاد اگر به دنبال تأمین منابع از مردم هستیم، بدون وسواس باید نرخ بهره را جذاب کرد تا افراد استقبال کنند. از طرفی با سررسید کوتاه‌مدت می‌توان با بهبود تورم، نرخ بهره را کمتر پیشنهاد کرد که این به‌عنوان راه‌حل سال جاری است.

عضو انجمن اتحادیه اقتصاددان کشور، اصلاح ساختار بودجه را راهکاری بودجه‌ای سال ۱۴۰۱ عنوان کرد و گفت: ساختار بودجه کشور مشکل بنیادی با ریشه ۵۰ ساله دارد که در کوتاه‌مدت قابل‌حل نیست.

 علوی راد افزود:‌  ۸۵ الی ۸۶ درصد از بودجه مربوط به هزینه‌های جاری بود که این هزینه‌ها اثر مولد اقتصادی ندارد. متأسفانه مصارف بودجه‌ای کشور مخرب بوده و دولت با بررسی دقیق، باید همه مصارف را کاهش دهد.


عدم وابستگی بودجه به نفت شعاری است 

این کارشناس اقتصادی عدم وابستگی بودجه به نفت را شعار دانست و گفت: درآمدهای عمده کشور وابسته به نفت بوده و وقتی با مشکلات فروش نفت مواجه بوده‌ایم، دولت‌ها اقدام به انتشار اوراق کرده‌اند.

علوی راد در ادامه گفت: ما باید درآمدهای مالیاتی را بالا برده و مانع از فرار مالیاتی شویم. این عمل کار سختی نبوده و فقط نیاز به یک اراده قوی دارد. همچنین نیاز است معافیت‌های مالیاتی غیرضروری حذف شود و در صورت نیاز به‌مانند سایر کشورها، پایه‌های مالیاتی جدید تعریف شود.

کسری بودجه، پاشنه آشیل اقتصاد کشور

عضو انجمن اقتصاددانان ایران در ادامه گفت: موارد گفته شده راهکار اصلاح ساختار بودجه است و اگر دولت در این مسیر حرکت نکند، به‌مانند سابق هیچ اتفاق مثبتی نخواهد افتاد.

علوی راد افزود:‌ مردم و کارشناسان اولین بودجه دولت سیزدهم را رصد خواهند کرد و مرزبندی‌ها را خواهند دید. سال اول برای دولت رئیسی، سال تاریخی است و اگر رویه فعلی تغییر نکند مردم به این نتیجه خواهند رسید که تحولی در کار نخواهد بود.

با توجه‌ به شرایط کشور و نزدیکی نرخ تورم به ۵۰ درصد، بازنگری در هزینه‌ها، لغو سقف دوم بودجه، زمینه‌سازی برای تحقق منابع درآمدی به‌خصوص درآمدهای مالیاتی و ... از راهکارهای مواجه با کسری بودجه است، همچنین نیاز است اصلاح اساسی در ساختار بودجه کشور رخ دهد.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 2 =