بازار ارز ایران همواره با چندین قیمت ارز با عناوین سنا، نیما، صرافی ملی، بازار آزاد، ترجیحی و... مواجه است و با وجود اینکه سیاست چندنرخی بودن ارز شاید اقدامی حمایتی برای کنترل نرخ‌ها باشد، اما تجربه نشان داده آسیب‌های آن کمتر از فوایدش نیست.

تک نرخی کردن ارز؛ شاید وقتی دیگر

به گزارش کارآفرین نیوز، چند نرخی بودن قیمت ارز یکی از مسائل ریشه‌دار اقتصاد ایران است؛ همواره با بروز تکانه‌های ارزی، بانک‌ مرکزی اقدام به نرخ‌گذاری دستوری برای کنترل بازار می‌کند که نهایتا این اقدام منجر به چند نرخی شدن قیمت ارز می‌شود.

این یعنی یک نرخ در بازار به اصطلاح آزاد تعیین می‌شود و نرخی دیگر توسط بانک مرکزی. هرچقدر بحران ارزی کشور جدی‌تر و محدودیت برای تامین ارز کالاهای وارداتی بیشتر باشد نرخ‌های دیگری نیز متولد می‌شوند.

برای مثال هم اکنون به غیر از دو نرخ موجود در بازار نقدی و حواله (صرافی ملی و بازار آزاد)، برای واردات هم دو نرخ نیما و ترجیحی وجود دارد.

اصلی‌ترین آسیب چند نرخی بودن نرخ ارز فسادی است که می‌تواند به واسطه آن اتفاق بیافتد. مسلما هر میزان تعداد و فاصله این قیمت‌ها با یکدیگر افزایش پیدا کند، ضریب خطا و فسادش نیز بیشتر می‌شود.

برای مثال یکی از نقدهای اصلی به ارز ترجیحی یا دلار ۴۲۰۰ تومانی این است که این منابع در جای دیگری خرج شده و یا باعث کنترل نرخ ها نشده اند؛ مسلما اگر فاصله قیمتی بین ارز ترجیحی و بازار آزاد کم یا صفر بود، این اتفاق رخ نمی‌داد؛ یا به این اندازه انگیزه برای آن وجود نداشت.

البته طراحان چند نرخی کردن قیمت ارز هم دلایلی برای این کار دارند؛ اصلی‌ترین هدف چند نرخی کردن ارز، کنترل قیمت آن و همچنین کنترل قیمت کالاهای متاثر از قیمت ارز است. هدفی که پس از سال‌ها اجرای سیاست چند نرخی بودن قیمت ارز در محقق شدن آن تردید وجود دارد.

یک ساعت صف ۴ میلیون درآمد!

برای مثال هم اکنون صرافی‌های بانکی دلار را با فاصله قیمتی بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ تومان از بازار آزاد می‌فروشند و با در نظر گرفتن اینکه هر فرد سالانه تا سقف قریب به ۲ هزار و ۲۰۰ دلار می‌تواند ارز دولتی دریافت کند، می‌توان گفت یک درآمد ۳ تا ۴ میلیونی برای دریافت‌کنندگان ارز ایجاد می‌شود.

مسلما چنین شرایطی مطلوب نیست، اما دست سیاستگذار پولی و مالی کشور برای کنترل قیمت‌ ارز بسته است و تصور اقدام دیگری دور از ذهن به نظر می‌رسد.

در شرایط کنونی؛ تک نرخی کردن ارز هرگز!

عضو هیات علمی دانشگاه اهواز در گفت‌وگو با کارآفرین نیوز در این باره، گفت: تحریم‌ها که مانع صادرات و ارزآوری برای کشور شده، امکان تک نرخی شدن ارز را بسیار کاهش داده است. تحریم‌ها به شدت عرضه ارز را کاهش داده، لذا به همین دلیل شرایط کنونی را فرصت خوبی برای تک نرخی کردن ارز نمی‌دانم.

مرتضی افقه، گفت: تک نرخی شدن ارز موضوعی است که در دهه های گذشته و در دولت‌های گذشته بنا به وضعیت اقتصادی کشور و تعامل با دنیا که به مسئله ورود ارز به کشور مربوط می‌شود مورد امتحان و آزمایش دولتمردان قرار گرفته است؛ با توجه به اینکه ارز در اقتصاد نوعی کالا به شمار می‌رود و تابع قانون عرضه و تقاضاست، زمانی دولت می‌تواند ارز را تک نرخی کند که ارز به میزان کافی داشته باشد.

وی در این باره خاطر نشان کرد: اگر عرضه ارز متناسب با تقاضای آن باشد، بهترین موقعیت برای تک نرخی کردن قیمت‌ است. اساسا در چنین شرایطی احتیاجی به چند نرخی بودن نداریم.

عضو هیات علمی دانشگاه اهواز درباره تجربه تک نرخی کردن ارز در دهه ۷۰ شمسی گفت: در سال ۷۲ بر اساس فشارهایی که طرفداران اقتصاد آزاد بر مرحوم هاشمی رفسنجانی وارد کردند، ایشان سیاست تعدیل را در پیش گرفت و ارز تک نرخی شد.

زمانی که نرخ اعلامی از بازار کمتر تعیین شد، همه متقاضی خرید ارز شدند و رفته رفته شرایط عرضه و تقاضا بهم خورد و نهایتا در اجرای این سیاست بازنگری صورت گرفت.

افقه درباره تفاوت های نرخ ارز در دوران دولت اصلاحات نیز گفت: در دهه ۷۰ هم این موضوع پیگیری شد که با توجه به اینکه در آن دوران مراودات مطلوبی بین ایران و دیگر کشورها وجود داشت ارز به میزان کافی در دسترس بانک مرکزی وجود داشت و این اجازه را به بانک مرکزی می‌داد که بازار را مدیریت کند.

عضو هیات علمی دانشگاه اهواز دراین باره خاطر نشان کرد: بنابراین سیاست تک نرخی کردن ارز زمانی می‌تواند محقق شود که بانک مرکزی به اندازه کافی ارز داشته باشد.

وی با اشاره به شرایط ایجاد شده در وضعیت تحمیل تحریم به ایران گفت: هم اکنون تحریم‌ها به دلیل اینکه مانع صادرات و ارز آوری شده، امکان تک نرخی کردن ارز را کاهش داده است.

وی گفت: هم اکنون قیمت بسیاری از کالاها اعم از کالاهای وارداتی که مواد اولیه آنها از خارج تامین می‌شود یا کالاهای تمام شده که باز هم وارداتی است همه و همه به نرخ ارز وابسته است، بنابراین بسیاری از کالاهای وارداتی و تولید داخل رابطه مستقیمی با در دسترس بودن؛ عرضه ارز و به تبع آن با قیمت ارز دارند. با افزایش نرخ ارز و کاهش عرضه ارز، قطعا قیمت کالاها افزایش می‌یابد و به بالا رفتن نرخ تورم منتهی می‌شود.

قیمت را بازار تعیین می‌کند؟

نکته قابل توجه درباره قیمت ارز در اقتصاد ایران آن است که اساسا بازاری به مفهوم واقعی آن در حوزه ارز کشورمان وجود ندارد. این یعنی میدان فردوسی و سبزه میدان که به عنوان اصلی‌ترین مراکز تعیین نرخ ارز شناخته می‌شوند، سه ویژگی اصلی رقابت، شفافیت و عدم انحصار بین عرضه و تقاضا کننده را ندارند.

اصلی‌ترین بازیگران این بازار شناخته شده نیستند و از سوی دیگر خود بانک مرکزی دست بالا را در بازار دارد و می‌تواند به عنوان بزرگترن عرضه و تقاضا کننده ایفای نقش کند. شاید پاشنه آشیل اجرای سیاست تک نرخی کردن قیمت ارز هم همین موضوع باشد.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
2 + 5 =