در حالی که افزایش قیمت آرد و نان در ایران و همچنین قاچاق کالاهای یارانه‌ای مانند آرد بحث‌برانگیز شده، روسیه و اوکراین به عنوان مهم‌ترین صادرکنندگان گندم، درگیر جنگ با یکدیگر هستند و ایران نیز از خودکفایی در تولید گندم از سال های ۹۳ تا ۹۸ به واردکننده گندم در دو سال اخیر تبدیل شده است.

کاهش تولید گندم تا افزایش قیمت آرد

به گزارش کارآفرین نیوز؛ جنگ میان روسیه و اوکراین در حالی شروع شد که این دو کشور جزو مهم ترین کشورهای تامین کننده گندم در جهان بودند، به طوری که روسیه با صادرات ۳۷ میلیون تن گندم در سال به عنوان نخستین صادرکننده گندم و اوکراین با صادرات ۱۸ میلیون تن گندم در سال به عنوان پنجمین صادرکننده گندم پس از روسیه، آمریکا، کانادا و فرانسه شناخته می شد.

در واقع با این جنگ، صادرات ۵۵ میلیون تن گندم دچار اختلال شد و با حذف صادرات اوکراین، روسیه نیز صادرات خود را کاهش داد تا نه تنها اروپا را با کمبود گندم، تحت فشار قرار دهد بلکه ذخیره غذایی خود را حفظ نماید.

ورود هند و مصرف ۱۲ میلیون تُن گندم در ایران

با حذف اوکراین از میان صادرکنندگان گندم و کاهش صادرات روسیه، هند اعلام کرد که می تواند جایگزین این کشورها در بازار جهانی شود و اعلام کرد که ذخیره برنج و گندم در هند در ماه اخیر ۷۴ میلیون تن است که ۳۱ میلیون تن از آن را برای ذخیره استراتژیک و سیستم توزیع عمومی در هند نگه داشته تا به بیش از ۷۰۰ میلیون نفر هندی فقیر امکان دسترسی به مواد غذایی ارزان را بدهد.

گندم

اما در کشور ما، مصرف سالانه گندم به ۱۲ میلیون تن می رسد در حالی که در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال ۱۳۹۹ تولید گندم ۳۰ درصد کاهش یافته بود و به ۵ میلیون تن رسید، تا کشور به واردات ۷ میلیون تن گندم نیاز داشته باشد.

ایران در شرایطی در سال ۱۴۰۰ به واردات ۷ میلیون تن گندم نیاز داشت که در سال ۱۳۹۵ در تولید گندم خودکفا شده بود و نیازی به واردات نداشت، اما سیاست های قیمت گذاری گندم از یکسو و خشکسالی و کاهش بارندگی از سوی دیگر، باعث شد که کاهش میزان تولید گندم در سال گذشته، ما را مجبور به واردات ۷ میلیون تن گندم نماید.

عدم تحویل گندم تولیدشده توسط گندمکاران

اما نکته جالب در تولید داخلی گندم، عدم تحویل نیمی از گندم تولید شده بود به طوری که براساس آمار شرکت بازرگانی دولتی در مرداد ماه سال گذشته، ۴ میلیون و ۴۰۰ هزار تن گندم از کشاورزان خریداری شده بود، در حالی که میزان تولید حدود ۸.۵ میلیون تن بوده است.

به این ترتیب بیش از ۴ میلیون تن گندم تولیدی، تا همان مرداد ماه ۱۴۰۰، تحویل مراکز خرید دولتی نشده بود، این درحالی است که برداشت گندم در بیشتر استان ها به پایان رسیده بود و مسئولان شرکت بازرگانی دولتی در همان زمان اعلام کردند که در خوشبینانه ترین حالت، ۴ میلیون و ۸۰۰ هزار تن تا ۵ میلیون تن گندم از کشاورزان خریداری خواهد شد، در واقع میزان باقی مانده گندم تولیدی، خارج از شبکه دولتی، خرید و فروش خواهد شد.

تولید گندم

قابل توجه است که میزان خرید گندم در سال ۱۳۹۹ به میزان ۸ میلیون و ۲۰۰ هزار تن بود، به این ترتیب در سال ۱۴۰۰ میزان خرید کاهش چشمگیری داشت. البته مقامات شرکت بازرگانی دولتی اعلام کردند چون با توجه به خشکسالی، کاهش خرید گندم پیش بینی شده بود، از سال ۱۳۹۹ خرید و واردات گندم شروع شده و هیچ کمبودی در ذخیره این کالای استراتژیک وجود ندارد و واردات گندم همچنان ادامه دارد.

مسئولان شرکت بازرگانی دولتی در این خصوص که چه میزان از گندم تولیدی در سال گذشته تحویل داده نشده است؟ این عدد را ناچیز عنوان کردند اما عطاالله هاشمی رئیس بنیاد ملی گندمکاران کشور، میزان تولید گندم را ۸.۵ تا ۹ میلیون تن برآورد کرد که به این ترتیب با توجه به میزان خرید، حدود ۴ میلیون تن گندم به مراکز خرید دولتی تحویل نشده بود.

سیاست‌هایی برای کاهش تولید گندم!

در همان سال گذشته بود که رئیس بنیاد ملی گندمکاران کشور گفت که "افزایش قیمت نهاده های کشاورزی به ویژه قیمت جو و اختلاف آن با قیمت دولتی گندم باعث شده کشاورزان به جای تحویل گندم از آن به عنوان خوراک دام استفاده کنند."

وی از دیگر دلایل کاهش تولید گندم و عدم تحویل آن اینگونه گفت که "با توجه به افزایش هزینه ها، قیمت ۵ هزار تومانی خرید تضمینی برای تولیدکنندگان کم است به همین دلیل آنان ترجیح می دهند گندم را در بازار آزاد بفروشند. از سوی دیگر چون سال ۱۳۹۹ ابتدا قیمت خرید تضمینی ۴ هزارتومان اعلام شد، این رقم سبب کاهش سطح زیرکشت بوده است.

دولت نرخ خرید تضمینی گندم را امسال ۴۰۰۰ تومان تعیین کرده بود که پس از اعتراض کشاورزان قیمت را به ۵۰۰۰ تومان افزایش داد، اما کشاورزان این را نیز با توجه به افزایش هزینه های تولید که وجود داشت کافی نمی دانستند.

کشاورزان می گفتند پس از اینکه دولت سال گذشته ارز ۴۲۰۰ تومانی را برای واردات نهاده های کشاورزی از قبیل بذر، سم و کود شیمیایی حذف کرد، قیمت ها نجومی بالا رفت به طوری که قیمت کود شیمیایی ۵ برابر شده است."

تولید گندم

با این وصف، میزان خرید گندم در سال ۱۴۰۰ در مقایسه با سال گذشته اش ۳۰ تا ۳۸ درصد کاهش داشت و میزان تولید هم در همین مقایسه زمانی، ۲۵ تا ۳۰ درصد کاهش یافت. در واقع می توان گفت کاهش برداشت گندم از اراضی دیم عامل کاهش خرید تضمینی گندم بود که دلیل آن هم خشکسالی بود و عوامل دیگر مانند مصرف گندم به عنوان خوراک دام، خرید توسط دلالان و واسطه ها و مصارف کارخانه ای، علت های دیگر کاهش میزان خرید گندم بود.

دولت سیزدهم در تنگنای ایجادشده

این پرسش وجود دارد که چگونه و بر اثر چه سیاست هایی، ایران از خودکفایی گندم که در سال های ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۸ اتفاق افتاده بود، به واردکننده گندم تبدیل شد و بیش از نیمی از نیاز خود را از طریق واردات تامین نمود تا با این وضعیت کاهش تولید و خرید تضمینی گندم، دولت سیزدهم باید برای جبران کسری، گندم را بیش از گذشته وارد کند آن هم در شرایطی که جهان در تب و تاب جنگ روسیه و اوکراین، دچار کمبود مواد غذایی از جمله گندم شده است.

اولین و مهم ترین عامل به وجود آمدن این شرایط، سیاست غلط دولت گذشته در تعیین نرخ خرید تضمینی گندم و زمان اعلام آن بود. در حوزه زمان اعلام نرخ خرید تضمینی گندم، همواره دولت گذشته، هنگامی این نرخ را اعلام می کرد که دیگر از فصل کاشت، ماه ها گذشته بود و فصل برداشت فرا رسیده بود؛ بنابراین امکان کاشت بیشتر وجود نداشت. همچنین نرخ خرید تضمینی گندم آن قدر پایین بود که همیشه مورد اعتراض گندمکاران بود و هزینه های آنها را پوشش نمی داد.

تولید گندم

از دیگر سیاست های غلط دولت گذشته، عدم برنامه ریزی برای در اختیار گذاشتن نهاده های دامی به دامداران بود تا جایی که نبود نهاده های دامی باعث فروش مزارع سبز گندم به دامداران شد و بعضی از کشاورزان مزارع سبز گندم را به دامداران فروخته و آنها نیز این محصول را چیده و خشک کردند و به عنوان خوراک دام مورد استفاده قرار دادند؛ بنابراین خرید و تولید گندم کاهش یافت تا دولت سیزدهم حدود ۸ میلیون تن گندم برای جبران کسری وارد کند در حالیکه واردات گندم باید در شرایطی اتفاق بیفتد که اولا در تحریم به سر می بریم و ثانیا منابع ارزی کشور محدود است.

نوبت قاچاق و منافع کلان در جیب سودجویان

در حالی قیمت واقعی نرخ آرد ویژه صنف و صنعت به تازگی توسط شرکت بازرگانی دولتی ایران کیلویی ۱۲ هزارتومان تعیین و ابلاغ شد که پیش از این، صنایع آرد، سهمیه بندی خود را با قیمت کیلویی ۲۷۰۰ تومان با یارانه ۴۲۰۰ تومانی تهیه می کردند.

دولت سیزدهم هر تن گندم وارداتی را ۵۰۰ دلار و هر کیلوگرم گندم داخلی را ۱۱ هزار و ۵۰۰ تومان خریداری می‌کند، اما دولت سوبسیدی در بخش آرد، نان به صنف و صنعت پرداخت می‌کند که در هر کیلوگرم آرد گندم، شامل آرد دولتی ۶۵۰ تومان، آزاد پز ۹۰۰ تومان و صنف و صنعت ۲ هزار و ۷۰۰ تومان اختصاص می‌دهد؛ این موضوع فاصله قیمتی زیادی در این بخش ایجاد می‌کند که می‌تواند منجر به فساد و قاچاق آن شود. پیش از این قیمت جهانی هر تن گندم ۲۸۰ دلار بوده است.

طی سالیان متمادی صنف و صنعت همچون کارخانجات ماکارونی و شیرینی و شکلات و قنادی‌ها آرد مورد نیاز خود را با یارانه دلار ۴۲۰۰ تومانی به صورت سهمیه ای دریافت می کردند که بخشی از تولیدات وارد بازار داخلی و بخش دیگر با قیمت های جهانی صادر می شد که سودکلان ناشی از صادرات و یارانه ارائه شده، به جیب تولیدکنندگان این صنایع می رود حتی به گفته برخی کارشناسان پرداخت این یارانه باعث می شود که بخشی از این آرد یارانه ای از طریق قاچاق از کشور خارج شود.

گندم

پرداخت یارانه به آرد و صادرات رسمی محصولات نهایی مانند انواع ماکارونی و پاستا و بیسکوئیت و شیرینی از کشور همانند بحث صادرات آب مجازی در قالب صادرات هندوانه است که نه تنها به نفع کشور نیست، بلکه در درازمدت می تواند منافع ملی کشور را با آسیب جدی روبرو کند. این درحالی است که برخی سودجویان نیز اقدام به قاچاق آرد یارانه ای کرده اند.

محاسبات قیمت ها نشان می دهد که دولت برای هر تن آرد صنف و صنعت ۳۵۰ دلار در تن و برای واحدهای نانوایی ۴۴۰ دلار در تن یارانه ارائه می‌دهد که نشان می‌دهد نرخ آرد در ایران یک‌دهم قیمت جهانی است. به طور مثال دولت هر تن گندم را ۵۰۰ دلار می‌خرد آرد را ۱۰۰ دلار در اختیار صنف و صنعت قرار می‌دهد و کارخانجات هر تن ماکارونی را ۴۰۰ دلار صادر می‌کنند یعنی کشور ما بابت صادرات هر تن ماکارونی ۲۰۰ دلار ضرر می‌دهد، اما کارخانه‌داران ماکارونی سود می‌برند.

آمار نهادهای دولتی نشان می دهد از ابتدای امسال تاکنون قاچاق آرد به کشورهای همسایه از جمله ترکیه، افغانستان و پاکستان به دلیل جنگ روسیه و اوکراین و افزایش قیمت‌های جهانی به‌ شدت افزایش یافته و دلالان با خرید آرد از صنایع به قیمت کیسه‌ای ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان اقدام به فروش آن‌ها در مرز پاکستان با قیمت ۷۰۰ هزار تومان و در مرز ترکیه با قیمت بیش از یک‌میلیون تومان می‌کردند!

سردار اشتری فرمانده نیروی انتظامی چند روز پیش اعلام کرد: سال گذشته بیش از ۳۵۰ هزار تن آرد یارانه‌ای قاچاق کشف شد که نسبت به مدت مشابه قبل بیش از ۲۰۰۰ درصد افزایش یافته است.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
4 + 1 =